|
|
|
کرامت ذاتی زن در حکمت علوی: از خانه تا جامعه |
|
|
|
فاطمه محرمی، مدیر حوزه علمیه درة الصدف و استاد پژوهشگر در زمینه عدالت جنسیتی، در گفتوگو با ما، نقش زن در شکلگیری تمدن اسلامی را با تکیه بر سیره و حکمت حضرت علی(ع) بازخوانی میکند. او تأکید دارد:
"زن محور تربیت انسانهای صالح و سازنده تمدن است؛ جامعهای موفق است که زنان آگاه و شایسته داشته باشد."
در این مصاحبه، نمونههای عملی احترام و عدالت به زنان در زندگی و حکومت امیرالمؤمنین(ع) بررسی شده و راهکارهایی برای اصلاح برداشتهای نادرست از جایگاه زن در اسلام ارائه شده است. |
|
|
در گفتوگو با فاطمه محرمی، مدیر حوزه علمیه درة الصدف و استاد پژوهشگر در زمینه عدالت جنسیتی، به بررسی نقش و جایگاه زن در تمدن اسلامی پرداختهایم. خانم محرمی با تکیه بر حکمت و سیره حضرت علی(ع) نشان میدهد که نگاه اسلام به زن فراتر از محدودیتهای مادی و اجتماعی است و کرامت ذاتی زن، عامل مؤثر در شکلگیری خانواده و تمدن اسلامی است.
وی تأکید دارند:
"زن محور تربیت انسانهای صالح و سازنده تمدن است؛ جامعهای موفق است که زنان آگاه و شایسته داشته باشد."
در این مصاحبه، نمونههای عملی احترام، عدالت و نقش تربیتی زنان در سیره امام علی(ع) بازخوانی شده است و راهکارهایی برای اصلاح برداشتهای نادرست از جایگاه زن در جوامع اسلامی ارائه میشود.
با ما همراه شوید تا از حکمت علوی برای بازخوانی جایگاه زن در خانواده و جامعه بیشتر بدانید.
لطفاً خودتان را معرفی بفرمایید و توضیح دهید چرا رجوع به حکمت و سیره امام علی(ع) برای تبیین جایگاه زن در تمدن اسلامی اهمیت دارد؟
فاطمه محرمی هستم، مدیر حوزه علمیه درة الصدف و استاد حوزه علمیه داراي مقاله علمی پژوهشی: "تحلیل شبهه تعارض آیه و للرجال علیهن درجه" با عدالت جنسیتی در فصلنامه دین پژوهی و کارامدی پذیرش شده است و تقریبا دو ماه دیگر با کم و زیادش چاپ خواهد شد.
درباب سوال اول امام علی(ع)به عنوان یکی از ارکان اصلی شکلدهی به تمدن اسلامی پس از پیامبراسلام محمد مصطفی(ص)، تجسم عيني ارزشهای اسلامی در عمل است. شخصیت و کلمات حضرت، گویای عظمت و شرافت روحی و نورانیت اوست، وی شخصیتی فراتر از زمان خویش دارند. افق نگاه او مرزها و تنگناهای نگرش مادی را در می نوردد. ایشان در عرصه حکمرانی، قضاوت، تعامل اجتماعی، جایگاه زن و خانواده، جایگاه متعالی را برای زن مسلمان ترسیم نموده اند. رجوع به زندگی عملی ایشان با سیده نساء العالمین می تواند، عمق مکانت و منزلت زن را در اندیشه والای آن حضرت بدست آورد.
از منظر امام علی(ع)، کرامت انسانی زن چگونه تعریف میشود و این نگاه چه تأثیری بر تمدن اسلامی دارد؟
امام علی(ع)زن را دارای کرامت ذاتی مشابه مرد میداند. ایشان می فرمایند:
«وما الجلیل واللّطیف والثّقیل والخفیف، والقویّ والضعیف، فی خلقه إلّا سواء»؛ همة موجودات سنگین و سبک، بزرگ و کوچک، نیرومندو ضعیف، در اصول حیات و هستی یکسانند. امیرالمومنین علی ع ناطق قران و تبیین کننده آیات الهی هستند. بنابراین بر اساس نص صریح قرآن، خداوند به فرزندان آدم کرامت ذاتی بخشیده است: )وَلَقَدْ کَرَّمْنَا بَنِی آدَمَ وَحَمَلْنَاهُمْ فِی الْبَرِّ وَالْبَحْرِ وَرَزَقْنَاهُمْ مِنْ الطَّیِّبَاتِ وَفَضَّلْنَاهُمْ عَلَي کَثِیرٍ مِمَّنْ خَلَقْنَا تَفْضِیلاً(؛ و به راستی کهفرزندان بنی آدم را گرامی داشتیم و آنان را در خشکی و دریا برمرکب مراد روانه داشتیم و به ایشان از پاکیزه¬ها روزی دادیم وآنان را بر بسیاری از آنچه آفریده¬ایم، چنان که باید و شایدبرتری بخشیدیم.
آیۀ شریفه بیان می کند که همۀ انسان¬ها فارغ از رنگ، نژاد،جنسیت و... مورد تکریم الهی هستند. حضرت در پرسشی که پیامبر ص از امیرالمومنین علی ع داشتند فرمودند علی جان فاطمه را چگونه یافتی؟ حضرت پاسخ دادند: "نعم العون علی طاعه الله" جایگاه همسر و زن در نگاه امیرالمومنین یاوری در اطاعت الهی است.
بنابراین زنان به واسطه جایگاه تربیتی خود، عناصر مؤثر در تغییر ارزش ها، باورها و رفتارهای جامعه هستند. آنها نقش بی بدیلی در انتقال تکامل گرایی به افراد خانواده و با واسطه به جامعه ایفا می کنند.
در سیره عملی امام علی(ع)، چه نمونههایی از احترام، عدالت و توجه به جایگاه زن در خانواده و جامعه دیده میشود؟
نمونه هایی که می توان ذکر کرد شامل:
احترام به فاطمه زهرا(س): ١) احترام عمیق ایشان به همسرشان،الگویی کامل از رابطه زناشویی مبتنی بر احترام متقابل ارائه میدهد.
٢)حضرت علی ع در نامۀ معروف خود به امام مجتبی(ع) بر رعایت حقوق زنان و پاسداشت «کرامت انسانی» آن¬ها تأکید کرده ومی¬فرمایند:
«ولا تملک المراة من أمرها ما جاوز نفسها، فإنّ المرأة ریحانة، ولیست بقهرمانة ولا تعد بکرامتها نفسها، ولا تطعها فی أن تشفع لغیرها، وإیّاک والتغایر فی وغیر موضع غیرة، فإنّ ذلک یدعو الصحیحة الی السقم»؛ کاری که برتر از توانایی زن است به اووامگذار، که زن گل بهاری است، نه پهلوانی سخت کوش، مبادا درگرامی داشتن زن زیاده روی کنی که او را به طمع¬ورزی کشاندهبرای دیگران شفاعت نماید. بپرهیز از غیرت نشان دادن بیجا کهدرستکار را به بیمار دلی، و پاکدامن را به بدگمانی رساند.
٣)عدالت در حقوق مالی: رعایت دقیق حقوق مالی زنان در تقسیمبیتالمال و میراث
٤)توجه به شخصیت اجتماعی: مشورت با زنان در مسائلاجتماعی و توجه به دیدگاههای آنان
٥)حمایت از مظلومان: دفاع از حقوق زنان مظلوم در جامعه، فارغاز دین و مذهب آنان
٦)آموزش و تعلیم: توجه به آموزش زنان و دختران در عرصههای مختلف
حکمت علوی چگونه نسبت میان نقش زن در خانواده و مسئولیتهای اجتماعی او را تبیین میکند؟
از نگاه امام علی(ع)،نقش خانوادگی زن (همسری و مادری) ارزشمند و اساس جامعه است، اما این به معنای محصور شدندر خانه نیست. ایشان در عین تأکید بر اهمیت خانواده، برای زناننقشهای اجتماعی و فرهنگی نیز قائل بودند. همسرشان فاطمهزهرا(س) را میبینیم که علاوه بر نقش خانوادگی، در صحنههایاجتماعی و سیاسی نیز فعال است. در عصری که نفاق جامعه را مشحون کرده فاطمه زهرا س در خط مقدم جبهه علیه نفاق مبارزه می کنند و در نهایت هم ناجوانمردانه به مقام شهادت در این مسیر نائل می شوند. این دیدگاه متوازن، زن را در همه عرصههاتأثیرگذارمیداند.
امام علی(ع) عدالت را یکی از ارکان حکومت میدانند؛ این اصل در نگاه ایشان به حقوق و جایگاه زن چگونه جلوهگر است؟
امام علی(ع)در حکومت خود بر عدالت به عنوان رکن اساسی تأکیدداشتند و این عدالت شامل زنان نیز میشد. ایشان حقوق مالیزنان را کاملاً رعایت میکردند، در قضاوت بین زن و مرد بدونتبعیض عمل مینمودند، و از ظلم به زنان در هر شکل جلوگیریمیکردند. این نگاه، زن را ذیحق و شایسته برخورد عادلانهمیداند. در طول 9 سال زندگی امیرالمؤمنین (ع) با فاطمه(س)، روزی از زندگی مشترک آنها سئوال شد. علی (ع) فرمودند: «والله ما اغضبتها و لا اکرهتها علی امراً» خدارا گواه می گیرم که در هیچ موردی خشم فاطمه(س) را درنیاوردم و او را به هیچ کاری به صورت تحمیلی وادار نکردم و فاطمه(س) نیز چنین بود که در هیچ موردی خشم مرا برنیانگیخت و در هیچ امری از من سرکشی نکرد. « ولا اغضبتنی و لا عصت لی امراً» من بعد از ناراحتی ها وقتی به چهره فاطمه(س) نگاه می کردم، حزن و اندوه از دلم برداشته می شد. «لقد کنت انظر الیها فیکشف عنی الهموم و الاحزان»
از دیدگاه امام علی(ع)، نقش زن در تربیت انسانِ صالح چه جایگاهی در شکلگیری تمدن اسلامی دارد؟
امیرالمومنین زن را محور تربیت انسانهای صالح و سازنده تمدنمیدانستند. تمدنی که زنان آگاه و شایسته در آن نقش تربیتیداشته باشند، نسلی برمیانگیزد که عدالتپیشه و خردمند باشند.جامعهای موفق است که زنانی اندیشمند و پاکدامن داشته باشد.رشد علمی زنان در نقش تربیتی آنها بسیار مهم است. بحمدلله حوزه های علمیه و ... زمینه علمآموزی زنان و دختران در جامعه اسلامی را فراهم کرده اند. از پیامبر ص و امیرالمومنین علی ع نقل شده است که می فرمایند: "اطلبوا العلم و لو بالصین"، برای رسید به تمدن نوین اسلامی نیاز به بسترسازی است که یکی از مولفههای زمینهساز این بسترسازی سبک زندگی اسلامی است و مهمترین رکن و نهاد برای اجرای سبک زندگی اسلامی خانوادهو در رأس آن زن است.
چگونه میتوان با الهام از سیره امام علی(ع)، برداشتهای نادرست یا افراطی درباره نقش زن در جوامع اسلامی را اصلاح کرد؟
با الهام از سیره امام علی(ع)میتوان:
تفکیک میان سنتهای فرهنگی و تعالیم اصیل اسلامی
تأکید بر کرامت ذاتی زن به عنوان انسان
نشان دادن نمونههای عملی از حضور اجتماعی زنان در صدراسلام
نقد قرائتهای افراطی که یا زن را محبوس میکند یا او را ازهویت خانوادگی تهی میسازد.
ارائه تفسیر متوازن از حقوق و مسئولیتهای زن
نگاه امام علی(ع) به علم، آگاهی و رشد فکری انسانها چه پیامهایی برای جایگاه علمی و فرهنگی زنان دارد؟
امام علی(ع)بر علمآموزی همه انسانها تأکید داشتند: "الحکمةضالة المؤمن" (حکمت گمشده مؤمن است). این نگاه شامل زناننیز میشود. در سیره ایشان، زنان عالم و فقیه حضور داشتند وایشان به رشد فکری زنان اهمیت میدادند. این دیدگاه، راه رابرای حضور علمی و فرهنگی زنان در تمدن اسلامی هموارمیکند.
حوزههای علمیه چگونه میتوانند با تکیه بر حکمت علوی، الگوی متعادلی از نقش زن در جامعه امروز ارائه دهند؟
حوزههای علمیه میتوانند:
بازخوانی متون دینی با نگاه عمیق به سیره امام علی(ع)
تربیت طلاب با نگاه متعادل به جایگاه زن
ایجاد رشتههای تخصصی برای مطالعه جایگاه زن در متوناسلامی
الگوسازی از زنان عالم در تاریخ اسلام
ارائه فقه پویا که پاسخگوی نیازهای زنان در عصر حاضر باشد.
در پایان، اگر بخواهید بر اساس سیره امام علی(ع) پیامی به نسل جوان، بهویژه دختران مسلمان بدهید، آن پیام چه خواهد بود؟
"ای دختران مسلمان!شما وارثان فاطمهای هستید که علی(ع) دربارهاش فرمود: 'فاطمة بضعة منی' (فاطمه پاره تن من است). شما انسانهایی کامل و دارای کرامت ذاتی هستید. دانشبیاموزید، اخلاق را زینت خود سازید، در ساختن جامعهای عادلانهمشارکت کنید و همواره تعادل را میان نقشهای مختلف خود حفظنمایید. بدانید که تمدن اسلامی زمانی شکوفا میشود که زنان آن،آگاه، فعال، متعهد و مقتدر باشند. راه فاطمه(س) و سیره علی(ع) را چراغ راه خود سازید؛ راهی که در آن کرامت، عدالت و معنویتبا هم پیوند خوردهاند."سیره امام علی(ع) نشان میدهد که تمدناسلامی زمانی بالنده است که همه استعدادهای انسانی - زن ومرد - در مسیر تعالی و خدمت به بشریت شکوفا شوند.
حضرت هاجر اگر هاجر شد و افعال او سلوک و مناسک حج قرار گرفت، به جهت تبعیت از همسر خویش و رشد در صفات فاطمی بود. (علی معرفتها دارت القرون الاولی) همه دورانها بر مدار معرفت حضرت زهرا س شکل می گیرد، بیاییم با الگوگیری از صفات فاطمی نقش و جایگاه عظیم خود را شناخته و براساس آن عمل کنیم.
انتهای پیام/* |