|
|
|
زنان؛ سرمایه مقاومت و استمرار انقلاب اسلامی |
|
|
|
اگر انقلاب اسلامی ایران را نه فقط یک رخداد سیاسی بلکه یک «فرآیند تاریخی زنده» بدانیم بیتردید زنان را باید ستونهای اصلی این زیست تاریخی دانست ستونهایی که نهتنها فرو نریختند بلکه در بزنگاهها بار وحدت بصیرت و بقا را بر دوش کشیدند از کوچههای خیس تظاهرات علیه رژیم شاهنشاهی تا روزهای پرغبار فتنهها از سنگرهای دفاع مقدس تا میدانهای جنگ شناختی امروز زنان همواره در متن ایستادهاند گاه همپای مردان و گاه یک گام جلوتر |
|
|
منیره غلامی توکلی - انقلاب اسلامی ایران از همان آغاز روایتی مردانه صرف نبود، اگر چنین بود هرگز نمیتوانست به یک «انقلاب اجتماعی فراگیر» تبدیل شود تاریخ مبارزات پیش از سال ۱۳۵۷ بهروشنی نشان میدهد که زنان با وجود محدودیتهای ساختاری رژیم پهلوی در تظاهرات توزیع اعلامیهها پشتیبانی لجستیکی از مبارزان و حتی پنهانسازی نیروهای انقلابی نقشآفرینی کردند نقشی که کمتر دیده شد اما هرگز کماثر نبود.
امام خمینی(ره) بارها بر این نکته تأکید کردند که «ما نهضتمان را مدیون زنان هستیم» جملهای که نه تعارف سیاسی بود و نه شعار بلکه حاصل مشاهده میدانی یک رهبر از ظرفیت اجتماعی زنان در بسیج تودهها و حفظ روحیه مقاومت بود.
با پیروزی انقلاب نقش زنان نهتنها کمرنگ نشد بلکه وارد مرحلهای پیچیدهتر گردید سالهای نخستین انقلاب همزمان با درگیریهای داخلی ترورهای سازمان منافقین و بحرانهای امنیتی آزمونی بزرگ برای انسجام اجتماعی بود در این میان زنان بهویژه در نقش مادران و همسران بار سنگین حفظ آرامش روانی جامعه را بر دوش کشیدند زنانی که فرزندانشان قربانی ترور شدند اما بهجای فروپاشی به نماد صبر انقلابی بدل گشتند صبری که خود نوعی کنش سیاسی فعال بود.
اما شاید اوج عینیشدن نقش زنان در پایداری انقلاب را بتوان در هشت سال دفاع مقدس جستوجو کرد جنگ تنها در خط مقدم اتفاق نمیافتد پشت جبههها خانهها بیمارستانها کارگاههای کوچک دوخت لباس رزم و مراسمهای بدرقه و تشییع همه میدان نبرد بودند و زنان فرماندهان بیادعای این میدانها آنان نهتنها پشتیبان جنگ بودند بلکه با تربیت نسلی مقاوم جنگ را به یک «فرهنگ ایستادگی» تبدیل کردند.
پس از جنگ و در دوران سازندگی نقش زنان شکلی دیگر به خود گرفت جامعهای که از جنگ بیرون آمده بود نیازمند بازسازی اقتصادی اجتماعی و فرهنگی بود زنان در این دوره هم در نهاد خانواده و هم در عرصههای آموزش بهداشت و مشارکت اجتماعی ستونهای ترمیمشده جامعه را بنا نهادند حضور گسترده زنان در دانشگاهها در دهههای پس از جنگ یکی از نشانههای همین پایداری عقلانی انقلاب بود پایداریای که میدانست بدون زن آگاه آیندهای پایدار ساخته نمیشود
در عرصه سیاسی نیز زنان هرگز صرفاً تماشاگر نبودهاند در فتنه ۱۳۸۸ زنان متعهد انقلابی با حضور آگاهانه در صحنه نقش مهمی در تفکیک اعتراض از براندازی ایفا کردند ظرفیت بصیرتی آنان بهویژه در خانوادهها مانع از سرایت شکافهای سیاسی به فروپاشی اجتماعی شد این نقش در سالهای بعد بهویژه در فتنه مهسا ابعاد تازهای یافت جایی که جنگ روایتها بدن زن را به میدان تقابل سیاسی بدل کرده بود در این بزنگاه زنان انقلابی با بازتعریف هویت زن مسلمان ایرانی اجازه ندادند روایتهای تحمیلی حقیقت اجتماعی را مصادره کند.
در دفاع مقدس دوازدهروزه و همچنین فتنههای اخیر بار دیگر این واقعیت تکرار شد زنان نه فقط همراه مردان بلکه راهبر و راهبردساز بودند از تولید محتوا در فضای مجازی تا مدیریت هیجانات اجتماعی از روایتگری مقاومت تا حفظ پیوندهای عاطفی جامعه زنان نقشی ایفا کردند که بدون آن انسجام ملی آسیبپذیر میشد.
نکته کلیدی آن است که پایداری زنان در انقلاب اسلامی صرفاً فیزیکی یا احساسی نبوده بلکه بصیرتی هویتی و تمدنی است زن انقلابی همزمان حامل عاطفه و عقلانیت است هم حافظ خانواده و هم پاسدار آرمان این ترکیب همان ظرفیتی است که انقلاب اسلامی را از بسیاری انقلابهای کلاسیک جهان متمایز کرده است.
شاید بتوان گفت اگر مردان دیوارهای انقلاباند زنان پی آن هستند دیده نمیشوند اما اگر ترک بردارند هیچ دیواری پابرجا نمیماند و تاریخ بارها نشان داده است که این پی هنوز محکم است.
منایع:
[1] صحیفه امام ج ۶ ص ۳۰۰ مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره)
[2] افشار نرگس نقش زنان در دفاع مقدس تهران مرکز اسناد انقلاب اسلامی ۱۳۹۰
[3] رفیعی فاطمه زن هویت و جنگ روایتها در فتنههای معاصر فصلنامه مطالعات انقلاب اسلامی شماره ۴۲ ۱۴۰۲
[4] داودی محمدرضا انقلاب اسلامی و الگوی مشارکت اجتماعی زنان قم پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی ۱۳۹۸ |