کد خبر: 183054 تاريخ انتشار: 1404/12/09 - 09:34
مسئولیت اجتماعی و حمایت از آسیب پذیران
تبریز-مسئولیت اجتماعی، بهویژه در قبال حمایت از اقشار آسیبپذیر، یکی از ستونهای اصلی یک جامعه سالم و اخلاقی است.
از آذربایجان شرقی،محمدی در طی یادداشتی نوشت: این مسئولیت نه تنها بر دوش نهادها و دولتها، بلکه بر عهده تکتک افراد جامعه، بهخصوص کسانی که از امکانات و ثروت بیشتری برخوردارند، قرار دارد. سیره حضرت خدیجه (س) نمونهای درخشان از تحقق این مسئولیت است که میتوان از آن درسهای فراوانی گرفت.
مسئولیت اجتماعی چیست؟
مسئولیت اجتماعی در سادهترین تعریف، تعهدی است که افراد و سازمانها در قبال جامعه خود احساس میکنند و بر اساس آن، تلاش میکنند تا با فعالیتهای خود، تأثیر مثبتی بر جامعه بگذارند و از آسیب رساندن به آن خودداری کنند. این مفهوم شامل جنبههای مختلفی چون رفتار اخلاقی، اقتصادی، زیستمحیطی و بشردوستانه میشود.
چرا حمایت از اقشار آسیبپذیر، ستون مسئولیت اجتماعی است؟
اقشار آسیبپذیر (مانند فقرا، یتیمان، بیوهزنان، معلولان، بردگان در زمان جاهلیت، و هر کسی که در جامعه با نابرابری یا کمبود مواجه است) معمولاً از حداقل امکانات و حقوق شهروندی برخوردار نیستند. مسئولیت اجتماعی حکم میکند که ما نه تنها به دنبال منافع شخصی باشیم، بلکه از تواناییهای خود برای یاری رساندن به کسانی استفاده کنیم که بیشترین نیاز را دارند. این حمایت میتواند:
1. تأمین نیازهای اولیه: فراهم کردن غذا، پوشاک، مسکن و خدمات بهداشتی برای کسانی که قادر به تأمین آن نیستند.
2. توانمندسازی: کمک به افراد برای یادگیری مهارتها، دسترسی به آموزش، یا ایجاد فرصتهای شغلی تا بتوانند روی پای خود بایستند.
3. حمایت روحی و روانی: ارائه دلگرمی، احترام، و احساس تعلق به کسانی که ممکن است به دلیل شرایطشان احساس انزوا یا بیارزشی کنند.
4. تلاش برای رفع ریشههای آسیبپذیری: پیگیری و تلاش برای اصلاح ساختارهایی که منجر به فقر و نابرابری میشوند.
درسهایی از سیره حضرت خدیجه (س) در این زمینه:
- پیشگامی در سخاوت و ایثار: ایشان پیش از آنکه اسلام بگوید "به فقرا کمک کنید"، خود با ثروت فراوانش، نه تنها نیازهای پیامبر (ص) و خانواده را تأمین میکرد، بلکه بردگان را آزاد میساخت (که در جامعه جاهلی از شدیدترین اقشار آسیبپذیر بودند)، یتیمان و بیوهزنان را حمایت میکرد و به مستضعفان یاری میرساند. این نشاندهنده آن است که مسئولیت اجتماعی، ریشه در فطرت پاک و ارزشهای انسانی دارد
: - استفاده از ثروت به عنوان ابزار عدالت: حضرت خدیجه (س) ثروت خود را صرفاً برای زندگی خود و خانوادهاش به کار نبرد، بلکه آن را در راه خدا و برای تحقق اهداف بزرگتری چون گسترش عدالت و حمایت از پیامبر (ص) و دین او به کار گرفت. این درس بزرگی است برای ثروتمندان امروز که ثروتشان میتواند وزنه تعادلی در جامعه برای کاهش نابرابریها باشد.
- حمایت همه جانبه (مادی و معنوی): کمکهای ایشان فقط مادی نبود؛ بلکه در دل محاصره شعب ابیطالب، دلگرمی و امیدواری ایشان به پیامبر (ص)، خود سرمایهای بزرگ برای حفظ روحیه مسلمانان و ایستادگی در برابر سختیها بود. این نشان میدهد که گاهی حمایت روحی، ارزشمندتر از هر دارایی مادی است.
- احترام به کرامت انسانی: رفتار کریمانه و بااحترام ایشان با همه، حتی کسانی که در جامعه جایگاهی نداشتند، نشاندهنده درک عمیق ایشان از کرامت ذاتی انسان بود. ایشان نه تنها نیازهایشان را برطرف میکردند، بلکه به آنها ارزش و احترام میگذاشتند.
در نهایت، سیره حضرت خدیجه (س) به ما میآموزد که مسئولیت اجتماعی، یک انتخاب نیست، بلکه یک وظیفه اخلاقی و انسانی است. ثروت و توانمندی، فرصتی است برای خدمت به خلق و ساختن جهانی عادلانهتر، بهویژه برای آنانی که بیش از همه نیازمند دست یاری ما هستند. این همان نوری است که از زندگی ایشان برای همیشه در تاریخ تابیده است.
الگوی کمکرسانی حضرت خدیجه (س) با خیریههای معمول تفاوتهای بنیادینی دارد که ریشه در انگیزهها، گستره عمل و نوع حمایتی است که ایشان ارائه میدادند. در حالی که خیریههای معمول اغلب بر کمکهای مادی و رفع نیازهای اولیه تمرکز دارند، یاریرسانی حضرت خدیجه (س) ابعاد گستردهتری را شامل میشده است:
- انگیزه الهی و هدف معنوی: یاریرسانی حضرت خدیجه (س) ریشه در ایمان عمیق و هدف الهی داشت. ایشان اموال خود را در راه پیشبرد دین اسلام و حمایت از پیامبر (ص) و مسلمانان هزینه میکردند. این با انگیزه صرف بشردوستانه یا رفع مشکلات صرفاً دنیوی در بسیاری از خیریههای امروزی متفاوت است.
- حمایت همه جانبه: علاوه بر کمکهای مالی و تأمین نیازهای اولیه (مانند غذا و پوشاک در دوران محاصره شعب ابیطالب)، ایشان حمایتهای معنوی، عاطفی و روحی بیبدیلی از پیامبر (ص) داشتند. در زمانی که دیگران پیامبر (ص) را تکذیب میکردند، خدیجه (س) یاور و تسلیدهنده ایشان بودند. این جنبه حمایتی در کمتر خیریهای دیده میشود.
- استقلال مالی و کارآفرینی: حضرت خدیجه (س) خود یک بازرگان موفق و ثروتمند بودند. ایشان نه تنها به نیازمندان کمک میکردند، بلکه با مدیریت کسبوکار خود، استقلال اقتصادی را نیز تجربه کرده و آن را در راه اهداف بزرگتر به کار گرفتند. این مدل، صرفاً توزیع کننده کمک نیست، بلکه الگوی توانمندسازی نیز هست.
- فداکاری کامل اموال: ایشان تمامی دارایی خود را در راه اسلام صرف کردند و در دوران سخت محاصره، با فروش اموال خود، نیازهای مسلمانان را برطرف نمودند. این سطح از ایثار و فداکاری مالی، که تا پایان عمر ادامه داشت، بسیار فراتر از کمکهای متعارف خیریهها است.
- حمایت از اقشار خاص: حضرت خدیجه (س) به حمایت از بردگان، زنان بیپناه، یتیمان و مستضعفان پیش از اسلام نیز شهرت داشتند و با آزاد کردن بردگان و تأمین سرپناه برای نیازمندان، نقشی فراتر از کمکهای صرفاً مادی ایفا میکردند.
به طور خلاصه، الگوی کمکرسانی حضرت خدیجه (س) ترکیبی از ایمان، ایثار، حمایت همهجانبه (مادی و معنوی)، و کارآفرینی بود که در خدمت هدفی متعالی قرار داشت و این آن را از ماهیت صرفاً خدماتی و مادی بسیاری از خیریههای امروزی متمایز میکند.
کرامت انسانی در رفتار اجتماعی حضرت خدیجه (س) به شیوههای مختلفی نمود داشت و ایشان را به الگویی برجسته در عصر جاهلیت و بلکه برای تمام دوران تبدیل کرده بود. برخی از این نمودها عبارتند از:
- لقب "طاهره" و پاکدامنی: ایشان پیش از ازدواج با پیامبر (ص) به دلیل پاکدامنی، صداقت، امانتداری و حسن خلق، در میان مردم مکه به "طاهره" (پاکیزه) معروف بودند. این لقب نشاندهندهی احترام جامعه به شخصیت والای اخلاقی و رفتاری او بود که فراتر از معیارهای رایج آن زمان قرار داشت.
- احترام به شخصیت پیامبر (ص) و عدم خودبرتربینی: با وجود ثروت فراوان و جایگاه اجتماعی والا، حضرت خدیجه (س) در مواجهه با پیامبر (ص) همواره احترام ایشان را پاس میداشتند و هیچگاه رفتاری که نشاندهنده برتریجویی باشد از خود بروز نمیدادند. ایشان حتی در ابتدای زندگی مشترک، خانه خود را به خانه پیامبر (ص) اطلاق کرده و خود را کنیز ایشان خواندند، که این نشان از نهایت تواضع و احترام به شخصیت همسرشان بود.
- رفتار کریمانه با زیردستان و کارگزاران: ایشان نه تنها با پیامبر (ص) و اطرافیان خود، بلکه با کارگزاران و زیردستان خود نیز با نهایت بزرگواری، فروتنی و بر اساس کرامت انسانی رفتار میکردند. گزارش شده است که ایشان به کارگزارانشان غذای گوارا تدارک میدیدند و از هیچ کوششی برای قدردانی از زحماتشان دریغ نمیکردند.
- حمایت از مستضعفان و بردگان: حضرت خدیجه (س) پیش از بعثت نیز به نیکوکاری، حمایت از نیازمندان و آزاد کردن بردگان شهرت داشتند. ایشان زنانی را که در جامعه جایگاهی نداشتند، تحت حمایت خود قرار میدادند و برایشان سرپناه فراهم میکردند. خریدن بردگان و آزاد کردنشان در راه خدا، نمونهای از احترام به کرامت انسانی این افراد بود که در جامعه جاهلی از حداقل حقوق نیز بیبهره بودند.
- پاسخ به شماتتها با منطق و کرامت: زمانی که برخی از زنان قریش به خاطر ازدواج حضرت خدیجه (س) با پیامبر (ص) که در آن زمان فقیری یتیم محسوب میشدند، ایشان را مورد شماتت قرار دادند، حضرت خدیجه (س) با منطق و استدلال، ضمن بیان فضایل اخلاقی پیامبر (ص)، پاسخی کوبنده به این یاوهگوییها دادند و شخصیت خود و همسرشان را حفظ کردند.
- حمایت روحی و روانی: فراتر از حمایتهای مالی، ایشان پشتیبان روحی و روانی پیامبر (ص) در سختترین شرایط بودند. در زمانی که پیامبر (ص) مورد تمسخر و تکذیب قرار میگرفتند، حضرت خدیجه (س) با دلگرمی و اطمینانبخشی، روحیه ایشان را تقویت میکردند و به ایشان اطمینان میدادند که خداوند هرگز ایشان را تنها نخواهد گذاشت، چرا که ایشان اهل صداقت، امانت و کمک به نیازمندان هستند.
: این ویژگیها نشان میدهد که کرامت انسانی در سیره حضرت خدیجه (س) تنها یک مفهوم انتزاعی نبود، بلکه در عمل، رفتار و تعاملات اجتماعی ایشان به وضوح تجلی داشت و ایشان را به الگویی برای ارج نهادن به مقام انسان، فارغ از جایگاه ظاهری، تبدیل کرده بود.
پروین محمدی ناحیه عجب شیر