خبرگزاری زنان ایران

به گزارش خبرگزاری زنان ایران - سومين پيش نشست تخصصي همايش هيئتو آئين هاي مذهبي با عنوان: «هيئت خانواده محور؛ نقش هيئت در تربيت دخترانه » در پژوهشکده زن و خانواده برگزار شد. در اين جلسه، زينب تاجيک (عضو هيئت علمي پژوهشکده زن و خانواده) و مريم اردبيلي (پژوهشگر حوزه زنان و معاون امور بانوان شهرداري تهران) به واکاوي چالش‌هاي هويتي نسل جديد دختران و ظرفيت‌هاي مغفول‌مانده نهاد «هيئت» پرداختند.

تاجيک در ابتداي اين نشست، «هويت» را محوري‌ترين چالش تربيت دختران در عصر حاضر دانست و گفت: امروز جامعه ما با فردگرايي افراطي و معنازدايي از نقش‌هاي جنسيتي مواجه است. تحقيقات جديد نشان مي‌دهد که نزديک به ??? نوع هويت جنسيتي تعريف شده و اين آمار دائماً در حال افزايش است؛ اين يعني ما با يک بحران جهاني در مفهوم جنسيت روبه‌رو هستيم.

وي افزود: در چنين فضايي، اگر نهادهاي ديني نتوانند به لايه‌هاي عميق هويتي نفوذ کنند، کارکرد خود را از دست مي‌دهند. متأسفانه نگاه غالب به هيئت، صرفاً نگاهي عاطفي و احساسي براي تخليه هيجانات در مقاطع خاص است، درحالي‌که هيئتپتانسيل تبديل شدن به کانون «هويت‌بخشي جمعي» را دارد.

نقد صريح به فضاي مردانه‌ي هيئت‌ها

عضو هيئت علمي پژوهشکده زن و خانواده با انتقاد از ناديده گرفتن ملاحظات جنسيتي در هيئت‌هاي مذهبي تصريح کرد: دختران ما وقتي وارد هيئت مي‌شوند، با تمام وجود و عواطف زنانه‌شان حضور مي‌يابند، اما با فضايي روبرو مي‌شوند که خروجي‌اش کاملاً مردانه است. اشعار، سبک عزاداري (سينه و زنجيرزني) و حتي نمادها، همگي با روحيات مردانه تنظيم شده‌اند و دختران صرفاً شنونده هستند.

وي ادامه داد: اين غفلت باعث شده دختران نتوانند با فضاي هيئتارتباط برقرار کنند. حتي در هيئت‌هاي خاص دخترانه (مانند نمونه‌هايي در دانشگاه‌هاي بزرگ يا مدارس استعدادهاي درخشان) شاهد استقبال بسيار کم (در حد ?? تا ?? نفر) هستيم، چراکه جذابيت و تناسب لازم براي مخاطب دختر ايجاد نشده است.

الگوسازي ناقص هيئات در زمينه بانوان

تاجيک يکي از آسيب‌هاي جدي هيئت‌ها را «الگوسازي ناقص» دانست و گفت: تصويري که معمولاً در هيئت‌ها از زنان عاشورايي ساخته مي‌شود، صرفاً نماد رنج، ماتم و گريه است. اين نگاه تقليل‌گرايانه همان چيزي است که رهبر انقلاب درباره‌اش فرمودند:«بريده باد زباني که حضرت زينب(س) را از خطبه‌خواني به مرثيه‌سرايي تقليل دهد».

وي تأکيد کرد: وقتي حضرت معصومه(س) صرفاً به عنوان خواهري دلتنگ که براي ديدن برادرش آمده معرفي مي‌شود و نه به عنوان يک «زنِ تمدن‌ساز و مهاجر»، دخترِ امروز نمي‌تواند الگوي کنشگريِ اجتماعي خود را در دين پيدا کند و نتيجه مي‌گيرد که دين براي نيازهاي امروز او پاسخي ندارد.

هيئت؛ بستري مناسب براي کنشگري بانوان

اين پژوهشگر حوزه زنان، هيئترا پادزهري براي آسيب‌هاي نظام آموزشي دانست و اظهار داشت: امروز بسياري از دختران ما در مدارس به خاطر حجاب يا عقايد مذهبي‌شان تحقير مي‌شوند و حتي نمازشان را پنهاني مي‌خوانند. حضور در «مايِ جمعيِ هيئت» به اين دختران قدرت روحي و مصونيت مي‌بخشد تا در برابر فشار همسالان بايستند. برخلاف مدرسه که ساختاري خشک و اجباري دارد، هيئتنهادي داوطلبانه و منعطف است که اگر درست مديريت شود، مي‌تواند بستر کنشگريِ واقعي دختران باشد.

در ادامه اين نشست، اردبيلي به تبيين تحولات تاريخي و کارکردهاي نوين هيئت پرداخت. وي با اشاره به مفهوم «هيئت خانواده‌محور» گفت: نبايد نگاه به خانواده در هيئت، صرفاً نگاه به يک «مشتري» براي ارائه خدمات باشد. هدف اين نيست که هيئتخدماتي بدهد تا خانواده جذب شود، بلکه خانواده بايد در متنِ کنشگري هيئتقرار بگيرد.

هيئت سنتي؛ تجلي‌گاهِ مردانگي

اردبيلي با واکاوي تاريخيِ هيئت‌هاي سنتي بيان کرد: هيئتدر طول تاريخ، بستري براي شکوفايي و بازنمايي «مزيت‌هاي مردانه» و تمرينِ کار جمعيِ مردانه بوده است. اين مدل براي مردان جذاب بود، اما حضور زنان در آن همواره حاشيه‌اي، دست‌دوم و يا کپي‌برداري از مدل مردانه بوده است.

وي افزود: امروز اگر بخواهيم همان مدل مردانه را صرفاً با تغيير رنگ و لعاب به دختران نوجوان قالب کنيم، جواب نمي‌دهد. نسل جديد دنبال «کنشگري» است، نه فقط حضورِ منفعلانه.

اردبيلي با هشدار نسبت به آفتِ نمايش‌محوري در فعاليت‌هاي مذهبي گفت: متأسفانه ما دچار «شهوتِ کارهاي بزرگ» و «سندرومِ کارهاي ويتريني» شده‌ايم. همه مي‌خواهند هيئت‌هاي عظيم چند هزار نفري راه بيندازند و کارهاي رسانه‌اي پر سروصدا کنند، درحالي‌که اين کارها اغلب مخاطب را منفعل مي‌کند.

وي تأکيد کرد: ارزش واقعي هيئتدر «خرده‌روايت‌ها» و «کنش‌هاي محلي» است. هيئت‌هاي کوچکِ خانوادگي و محلي که در آن همه اعضا (حتي نوجوانان) نقش دارند، هويت‌سازتر از همايش‌هاي بزرگِ استاديومي هستند. ما بايد از مدل «ويتريني» فاصله بگيريم و به مدل‌هاي اصيل و تربيتي بازگرديم.

هيئت؛ زايشگاهِ «الگوي سوم زن»

مشاور امور بانوان شهرداري تهران، هيئت را بهترين بستر براي تحقق «الگوي سوم زن» (زني که نه شرقيِ منفعل است و نه غربيِ ابزارگونه) دانست و گفت: هيئت مي‌تواند جايي باشد که دختران ما «فاعليت»، «اقتدار» و «عقلانيت» را در عينِ حفظِ زنانگي تجربه کنند.

وي توضيح داد: بايد طرح‌واره‌هاي معيوب ذهني که زن را در هيئتصرفاً با «ضعف و انفعال» گره مي‌زند، شکسته شود. هيئتِ تراز انقلاب اسلامي، جايي است که دختر نوجوان در آن احساس مي‌کند مي‌تواند اثرگذار باشد، مسئوليت بپذيرد و «کنشِ جمعيِ زنانه» را تمرين کند.

احياي روضه‌هاي خانگي با کارکردهاي مدرن

اردبيلي در پايان سخنان خود بر لزوم احياي «روضه‌هاي خانگي» با رويکردي جديد تأکيد کرد و گفت: روضه‌هاي خانگي در قديم کارکردهاي عميق اجتماعي مثل خيريه، همسريابي، مشاوره و آموزش داشت. امروز هم مي‌توان اين هسته‌ها را احيا کرد.

وي خاطرنشان کرد: براي دختر نوجوان، هيچ‌چيز جذاب‌تر از اين نيست که خودش و دوستانش ساختار را بشکنند و «طرحي نو» دراندازند. اگر به نوجوانان اجازه دهيم خودشان هيئت‌شان را طراحي و اجرا کنند (حتي اگر در ابتدا نقص‌هايي داشته باشد)، هويتي که در آن‌ها شکل مي‌گيرد بسيار عميق‌تر از زماني است که ما بهترين امکانات را برايشان فراهم کنيم اما آن‌ها صرفاً مهمان باشند
مهر
انتهاي پيام/م