خبرگزاری زنان ایران

به گزارش خبرگزاری زنان ایران - در روزگاري که انسان بيش از هر زمان ديگري با بحران معنا، اضطراب تصميم‌گيري و ناپايداري شخصيتي روبه‌روست، مسئله «هويت» به يکي از بنيادي‌ترين دغدغه‌هاي روان‌شناختي و اجتماعي تبديل شده است. تلاشي علمي و کاربردي از عالمتاج کشاورز براي پاسخ به اين پرسش محوري که «من کيستم؟» و مهم‌تر از آن، چگونه مي‌توان به تصويري پايدار، واقعي و سالم از خود دست يافت.
هويت؛ مسئله پنهان انسان مدرن
در ابتدا با يک گزاره کليدي آغاز مي‌کنم : بسياري از مشکلات رواني انسان امروز نه از کمبود توانايي، بلکه از ابهام در خودشناسي سرچشمه مي‌گيرد. انسان ممکن است تحصيل‌کرده، فعال، موفق يا اجتماعي باشد، اما همچنان نداند دقيقاً چه مي‌خواهد، چه ارزشي دارد و بر چه مبنايي تصميم مي‌گيرد. اين وضعيت، همان چيزي است که در روان‌شناسي با عنوان «سردرگمي هويتي» شناخته مي‌شود.
تأکيد مي‌کنم که هويت، صرفاً مجموعه‌اي از اطلاعات شناسنامه‌اي يا نقش‌هاي اجتماعي نيست، بلکه «داستاني دروني» است که هر فرد درباره خود مي‌سازد؛ داستاني که اگر منسجم و واقعي نباشد، فرد در موقعيت‌هاي مختلف زندگي دچار اضطراب، تزلزل و وابستگي رواني مي‌شود.
هويت منسجم يعني چه؟
در تعريف، هويت منسجم به معناي داشتن احساس پايدار و هماهنگ از خود در شرايط مختلف زندگي است. فردي که هويت منسجم دارد:
در جمع، در تنهايي، در موفقيت و شکست «خودِ واحدي» را تجربه مي‌کند.
براي تصميم‌گيري نيازمند تأييد مداوم ديگران نيست.
ارزش‌ها و مرزهاي شخصي روشني دارد.
نقش بازي نمي‌کند، بلکه خود واقعي‌اش را زندگي مي‌کند.
در مقابل، فردي با هويت ناپايدار ممکن است در هر موقعيت، چهره‌اي متفاوت از خود نشان دهد؛ امروز يک شخصيت، فردا شخصيتي ديگر؛ بسته به اينکه در کنار چه کسي قرار گرفته يا چه چيزي از او انتظار مي‌رود.
چهار لايه هويت انساني
اگربخواهيم ساختارمند به موضوع هويت بپردازيم بايد اينگونه تحليل کرد که، هويت در چهار سطح است:
خود جسماني:تصوير فرد از بدن، ظاهر، جنسيت و توانايي‌هاي فيزيکي.
خود رواني:ويژگي‌هاي شخصيتي، هيجانات، افکار و سبک واکنش به مسائل.
خود اجتماعي:نقش‌هايي که فرد در جامعه دارد؛ مانند فرزند، والد، دوست، معلم، همکار.
خود ارزشي:باورها، اصول اخلاقي، معناي زندگي و چرايي زيستن.
در کل اعتقاد صحيح در زمينه هويت و اختلال هاي ناشي از آن، اين است که اختلال زماني رخ مي‌دهد که اين لايه‌ها با هم هماهنگ نباشند؛ مثلاً فرد در نقش اجتماعي موفق باشد، اما در لايه ارزشي دچار پوچي شود؛ يا از نظر رواني خود را ضعيف بداند، در حالي که جامعه از او انتظار نقش‌هاي بزرگ دارد.
نشانه‌هاي بحران هويت
اگر به‌صورت فهرست‌وار، نشانه‌هاي هويت ناپايدار را بخواهيم معرفي مي‌کنيم مي‌توان به موارد زير اشاره کردکه از مهمترين موارد :
ناتواني در تصميم‌گيري مستقل
وابستگي شديد به نظر ديگران
تغيير مداوم اهداف و ارزش‌ها
احساس پوچي و بي‌معنايي
اضطراب مزمن
ايفاي نقش‌هاي مصنوعي
ترس از طرد شدن
نداشتن تصوير روشن از آينده
بايد تأکيدکنم که اين علائم الزاماً نشانه بيماري رواني نيستند، بلکه بيشتر نتيجه فقدان «خودِ آگاهانه» هستند.
خود واقعي و خود کاذب
يکي از مفاهيم کليدي و بسيار مهم ، تمايز ميان خود واقعي و خود کاذب است.
خود واقعي:
از درون فرد سرچشمه مي‌گيرد.
بر اساس ارزش‌هاي شخصي شکل گرفته است.
نيازمند نمايش نيست.
آرامش دروني ايجاد مي‌کند.
خود کاذب:
براي جلب تأييد ديگران ساخته مي‌شود.
وابسته به نقش، ظاهر و مقايسه است.
مدام نيازمند بازخورد بيروني است.
اضطراب و فرسودگي رواني ايجاد مي‌کند.
مي توان اين را با اطمينان کامل گفت که بسياري از انسان‌ها سال‌ها با خود کاذب زندگي مي‌کنند و حتي متوجه نيستند که فاصله زيادي با «خود اصيل» دارند.
ريشه‌هاي شکل‌گيري بحران هويت
سه عامل اصلي در ايجاد بحران هويت وجود خواهد داشت که براي نجات از نتايج بد آن بايد حتما جدي گرفته شود:
?. تربيت نادرست
والديني که بيش از حد کنترل‌گر هستند، اجازه تجربه انتخاب نمي‌دهند، فرزند را دائماً مقايسه يا تحقير مي‌کنند، در واقع به‌طور ناخواسته زمينه فروپاشي هويت مستقل را فراهم مي‌کنند.
?. فشار اجتماعي و رسانه
شبکه‌هاي اجتماعي با ترويج تصويرهاي غيرواقعي از موفقيت، زيبايي و خوشبختي، انسان را وارد چرخه دائمي مقايسه مي‌کنند. نتيجه آن، هويت نمايشي و زندگي بر اساس تأييد مجازي است.
?. ترس از طرد شدن
بسياري از افراد به‌جاي آنکه خودشان باشند، تلاش مي‌کنند «آن کسي باشند که ديگران دوست دارند». اين ترس، پايه اصلي خود کاذب است.
پنج ستون هويت منسجم
براي ساخت هويت سالم، پنج عنصر بنيادين وجود داردکه بايد مسير زندگي برمداري قرار گيرد که هر ثانيه از عمر آدمي غايت توجه را به اين عناصر داشته باشد:
خودآگاهي: شناخت احساسات، افکار، نيازها و ضعف‌ها.
پذيرش خود: پذيرش نقص‌ها بدون سرزنش و تحقير.
مسئوليت‌پذيري: پذيرش نتايج انتخاب‌ها.
استقلال رواني: تصميم‌گيري بدون وابستگي بيمارگونه.
معنا در زندگي: داشتن چرايي براي زيستن.
به جرات مي توان اذعان داشت، بدون اين پنج ستون، هيچ هويتي پايدار نخواهد بود.
راهکارهاي عملي
تمرين عملي بهترين نسخه براي کسب مهارت و داشتن يک هويت منسجم در هر سطح و سبک از زندگي آدمي مي باشد از جمله تمارين عملي مي توان به موارد زير اشاره کرد.
نوشتن داستان زندگي شخصي
شناسايي ارزش‌هاي اصلي
بررسي نقش‌هاي اجتماعي
تمرين جرأت‌مندي در بيان خواسته‌ها
تفکيک صداي دروني از صداي ديگران
ثبت هيجانات روزانه
اين تمرين‌ها کمک مي‌کنند فرد از حالت واکنشي خارج شده و وارد وضعيت انتخاب آگاهانه شود.
و در پايان ميتوان خاطر نشان کرد که هويت چيزي نيست که پيدا شود؛ هويت چيزي است که ساخته مي‌شود.
ساختن هويت يعني:
صادق بودن با خود
مسئول بودن در برابر انتخاب‌ها
و شجاع بودن در زيستن خود واقعي
در جهاني که انسان بيش از هر زمان ديگري در معرض ازخودبيگانگي است، اين پيام روشن را بايد هر آن با خود تکرار کرد:
تا وقتي «خودت» را نشناسي، هيچ موفقيتي واقعاً از آنِ تو نخواهد بود.