خبرگزاری زنان ایران

به گزارش خبرگزاری زنان ایران - حکیمه اکبری،روانشناس تربیتی، در گفت‌وگو با ساناز نصیری، خبرنگار زنان ایران، به بررسی ابعاد مختلف احساس گناه مادرانه، تفاوت آن با وجدان بیدار و مسئولیت‌پذیری، نقش عوامل بیرونی در تشدید این احساس و پیامدهای مخرب آن بر سلامت روان مادر و خانواده پرداخت. او همچنین راهکارهایی برای مقابله با این پدیده و اهمیت "مادر به اندازه کافی خوب" بودن را ارائه داد.
می خواهیم در مورد منشا احساس گناه مادرانه و اینکه احساس گناه با وجدان بیدار یا مسئولیت پذیری چه فرقی دارد با هم صحبت کنیم احساس گناه مادرانه یکی از پدیده های روانی پیچیده و رایج در میان مادران است که می تواند تاثیرات عمیقی بر سلامت روانی و کیفیت زندگی مادران داشته باشد احساس گناه مادرانه به معنای تجربه ندامت خودسرزنشی یا اضطراب ناشی از تصور کوتاهی در انجام وظایف مادری داریم این احساس می تواند حتی در موقعیت هایی که مادر به طور عینی خطایی مرتکب نشده بروز دهد حتی بعضی از روانشناسان این باور دارند که مادران به دلیل نقش پررنگشان در شکل دهی شخصی است، فرزندانشون بیشتر در معرض این احساس قرار دارند.
تفاوت احساس گناه با وجدان بیدار و مسئولیت پذیری مسئولیت پذیری یعنی پذیرش نتایج اعمال و تصمیمات شخصی است فرد مسئولیت پذیر باور دارد که اعمالش بر زندگی اش تاثیرگذار است و برای تغییر شرایط خودش را مسئول می داند وجدان بیدار یعنی آگاهی اخلاقی و تمایل به انجام درست اموری این ویژگی می تواند به رفتارهای همدلانه و اجتماعی هم منجر بشود ولی احساس گناه ناسالم زمانی بروز می کند که فرد بدون دلیل منطقی یا به صورت افراطی خودش را مقصر بداند این نوع احساس گناه می تواند منجر به اضطراب افسردگی کاهش عزت نفس و کاهش اعتماد به نفس هم بشود عواملی مثل کمال گرایی و ایده آل گرایی فشارهای اجتماعی و فرهنگی تربیت و الگوهای خانوادگی یا آموزه های دینی می تواند تشدید کننده این احساس گناه در مادران بشود حالا راهکارهایی دارد مثل خودآگاهی و پذیرش تعیین مرزهای سالم مشاوره حمایت اجتماعی می تونه با این احساس گناه مادرانه مقابله کند.
نقش جامعه و اطرافیان در تقویت احساس گناه مادران چیست؟
احساس گناه مادرانه تحت تاثیر عوامل متعددی از جمله جامعه رسانه ها فضای مجازی و خانواده شکل می گیرد که به طور مختصر به بررسی نقش هر یک از این عوامل می پردازیم رسانه ها و شبکه های اجتماعی با نمایش تصاویر ایده آل از مادران استانداردهای غیرواقعی را ترویج می دهند مادران با مشاهده این تصاویر ممکن است احساس کنند در مقایسه با این الگوها ناکافی هستند حتی اگر در واقعیت عملکرد مناسبی داشته باشند این مقایسه ها می تواند منجر به احساس گناه و کاهش اعتماد به نفسشان شود. خانواده های همسر و خانواده خود مادر نیز می تواند در تقویت این احساس گناه نقش داشته باشند مثلا انتظارات بالایی که از مادرا دارند در مقایسه با دیگران انتقادات مکدرات مکرر می تواند فشارهای روانی زیادی را بر مادر وارد کند برای مثال صحبت های نابجا مثلا اینکه بگویند که چرا بچه های شما زود به زود مریض می شوند یا مادر شوهر یا خانواده شوهر با پسرشان قهر کنند تا غیرمستقیم روی عروس فشار بیاورند این یک نوع کنترلگری پنهان از طریق احساس گناه افزایش آگاهی تنظیم انتظارات محدود کردن استفاده از رسانه ها صحبت با خانواده حتی صحبت با مشاوره و روانشناس می تواند راهکارهایی باشه برای مقابله با احساس گناه مادرانه در نهایت درک این نکته حائز اهمیت است که احساس گناه مادرانه اغلب ناشی از فشارهای بیرونی و انتظارات غیرواقعی که با افزایش آگاهی و استفاده از راهکارهای مناسب می تواند این احساسات را مدیریت کند و به سلامت روانی بهتری دست پیدا کنند.
نشانه هایی نشان می دهد که یک مادر در حال فرسایش روانی به خاطر احساس گناه است احساس گناه مداوم در مادران می توانید به فرسایش روانی منجر شود که در صورت عدم مدیریت ممکن است به مشکلات جدی تری مانند پرخاشگری فرار از مسئولیت و حتی افسردگی بینجامد که رفتارهایی مثل احساس ناکافی بودن و گناه مداوم تحریک پذیری و پرخاشگری خستگی مزمن و بی انگیزگی مشکلات بی خوابی و تغذیه احساس انزوا داشتن و طردشدگی علائم جسمی مثل دردهای پراکنده سردرد مشکلات گوارشی اینا نشانه های فرسایش روانی در مادران میباشد که این احساس گناه پیامدهایی هم دارد مثل؛ افسردگی، پرخاشگری، بدرفتاری با بچه ها ،فرار از مسئولیت که
اینها را میشود با مراجعه به متخصص مراقبت از خود کاهش استفاده از شبکه های مجازی یا شبکه های اجتماعی به مقابله با فرسایش روانی پرداخت.
از خودگذشتگی افراطی مادران که اغلب ناشی از احساس گناه یا تلاش برای جبران کمبودهای واقعی یا خیالی است می تواند به شکل گیری الگوهای ناسالم در خانواده منجر شود این رفتارها نه تنها به سلامت روانی مادر آسیب میزند، بلکه تاثیرات منفی قابل توجهی بر فرزندان دارد یکی از این اثرهای منفی ناتوانی در تحمل ناکامی فرزندان مادرانی که محبت افراطی نشان می دهند اغلب در مواجهه با محدودیت ها و ناکامی ها ناتوان هستند این کودکان ممکن است در برابر کوچک ترین موانع دچار استرس و اضطراب شوند، یکی دیگر کاهش مسئولیت پذیریه محبت و مراقبت بیش از حد مادر منجر میشود که شخصیت وابسته و بی مسئولیت برای بچه باشد که در بزرگسالی نیز توانایی تصمیم گیری و مستقل بودن را ندارد سومین اثر منفی اش خودمحوری و زودرنجی است کودکانی که همیشه خواسته هایشان بدون قید و شرط برآورده می شود ممکن است به افراد خودمحور و زودرنج تبدیل شوند که در روابط اجتماعی دچار مشکل می شوند این از خودگذشتگی افراطی علاوه بر تاثیر منفی بر فرزندان بر روی همسر نیز تاثیر دارد یکیش تضعیف رابطه زناشویی است زمانی که مادر نقش مراقب اصلی را برای همسر ایفا می کند به مرور رابطه زوجی به رابطه والد فرزند تبدیل می شود که می تواند به کاهش جذابیت و صمیمیت بین زوجین زوجین منجر شود دومین اثر کاهش مسئولیت پذیری همسر می شود رسیدگی های افراطی به همسر ممکنه باعث بشه او به این رفتار عادت کند و از زیر بار مسئولیت ها و وظایف اصلی خودش شانه خالی کند سومین اثرش احساس نادیده گرفتن است که از خودگذشتگی بیش از حد می تواند باعث شود همسر احساس کند که نقش او در خانواده کمرنگ شده و نیازهایش نادیده گرفته می شود که این امر ممکن است به بروز تنش و نارضایتی در رابطه با همسر منجر شود در نتیجه از خودگذشتگی افراطی می تواند به شکل الگوی تله ایثار منجر شود که در آن فرد به طور مداوم نیازهای دیگران را بر نیازهای خودش مقدم می داند و از بیان خواسته های شخصی خودش خودداری می کند این الگو ممکن است به احساس خستگی فرسودگی و حتی افسردگی در مادر منجر شود
آخرین صحبت و توصیه نهایی به مادران گرامی اگر مادری هستید که خود را به خاطر اشتباهات گذشته سرزنش می کنید به یاد داشته باشید که مادر خوب مادر کامل نیست مادر به اندازه کافی خوب است بر اساس نظریه یک روانشناس کودک برای رشد سالم روانی به مادری کامل و بی نقص نیاز ندارد بلکه مادری که با تعهد عشق و تلاش واقعی به نیازهای او پاسخ دهد کفایت می کند اشتباهات و ناکامی های کودک در فرزندپروری نه تنها مضر نیستند بلکه به کودک کمک می کنند تا با واقعیت های زندگی آشنا شود و تاب آوری بیاموزد اگر احساس گناه ما را از درون می فرساید به خود یادآوری کنیم که اشتباه کردن بخشی از انسان بودن است فرزند ما بیش از هر چیز به حضور واقعی عشق و پذیرش ما نیاز دارد سرزنش مداوم خودمان انرژی ما را تحلیل می برد و مانع از لذت بردن از لحظات با فرزندانمان می شویم در مسیر مادری به خودمان اجازه بدهیم که انسان باشیم با تمام قوت ها و ضعف هایمان با پذیرش خودمان و تمرکز بر لحظه حال می توانیم آرامش بیشتری را تجربه کنیم و رابطه عمیق تر با فرزندانمان را بسازیم