خبرگزاری زنان ایران

به گزارش خبرگزاری زنان ایران - دکتر ايمان فخاري‌فکري، روان‌درمانگر و استاد دانشگاه‌هاي شيراز تصريح‌کرد: «عفت کلام» به معناي استفاده از زبان و سخن گفتن با دقت و مراقبت در انتخاب کلمات است؛ يعني فرد نه تنها از گفتار زشت و ناسزا پرهيز مي‌کند، بلکه تلاش مي‌کند تا از کلمات مثبت و محترمانه استفاده کند که به روحيه و اخلاق اطرافيان آسيبي نرساند. اين مفهوم فراتر از مؤدب بودن است. مؤدب بودن تنها به رعايت قوانين اجتماعي و ظاهري صحبت کردن اشاره دارد، اما عفت کلام به معناي داشتن طهارت و پاکي در گفتار است که به حفظ و تقويت روحيه و اخلاق جامعه کمک مي‌کند.
دکتر‌فخاري اضافه کرد: رواج اين رفتار بيشتر به دليل تأثيرات متعدد فرهنگي، اجتماعي و رسانه‌اي است. فضاي مجازي و شبکه‌هاي اجتماعي، به‌ويژه در ميان نوجوانان، نقش زيادي در شکل‌دهي به رفتارهاي زباني دارند. در اين فضا، بسياري از نوجوانان به‌خاطر نبود نظارت کافي، با زبان رکيک و استفاده از الفاظ زشت به‌عنوان ابزاري براي جلب توجه يا خود را نشان دادن در جمع‌هاي مجازي به کار مي‌برند. علاوه بر اين، فشار همسالان، بحران هويت و عدم آگاهي از پيامدهاي اين نوع گفتار نيز از ديگر عوامل مؤثر در اين تغيير است.
وي گفت: استفاده مداوم از کلمات رکيک بيشتر از آن‌که صرفاً يک عادت زباني باشد، مي‌تواند اثرات عميقي بر شخصيت نوجوان بگذارد. زبان نه تنها ابزاري براي بيان افکار است، بلکه به‌طور مستقيم بر نحوه تفکر، تعاملات اجتماعي و هويت فرد تأثير مي‌گذارد. نوجواناني که به‌طور مداوم از زبان زشت استفاده مي‌کنند، ممکن است درک درستي از مرزهاي احترام، ادب و احساسات ديگران نداشته باشند که در بلندمدت مي‌تواند منجر به مشکلات رواني و اجتماعي جدي‌تر شود.
فخاري اظهار‌داشت: در آموزه‌هاي ديني، زبان يکي از مهم‌ترين ابزارها براي تعامل با خداوند و ديگران است. قرآن کريم تأکيد دارد که زبان بايد از فساد، دروغ و گناه دور باشد و بايد از آن براي خير و نيکي بهره برد. در تربيت ديني، تأکيد بر اين است که انسان بايد زبان خود را به گونه‌اي به کار برد که موجب رشد و تعالي روحي و اخلاقي شود. زبان نه‌تنها ابزار ارتباطي، بلکه ابزار ساختن شخصيت فردي است و هرگونه استفاده نادرست از آن مي‌تواند تأثيرات منفي در زندگي فرد داشته باشد.
دکتر روانشناس گفت: در واقع، توجيه نوجوان با بيان اين‌ پاسخ که «همه همين‌طور حرف مي‌زنند» يا «اين فقط شوخي است»؛ به هيچ عنوان يک دليل منطقي براي پيروي از اين رفتار نيست. نوجوانان بايد بدانند که آنچه در جامعه يا در ميان دوستان رواج دارد، لزوماً درست يا سالم نيست. شوخي‌هايي که با زبان زشت و ناسزا همراه است، مي‌تواند در ابتدا به‌عنوان يک رفتار بي‌ضرر به نظر برسد، اما در بلندمدت مي‌تواند به تضعيف روابط اجتماعي، از دست دادن احترام و ايجاد مشکلات رواني منجر شود.
استفاده از ناسزا مي‌تواند روابط اجتماعي را به‌شدت آسيب بزند. در محيط خانواده، اين نوع زبان مي‌تواند احساس بي‌احترامي و دوري ميان اعضاي خانواده ايجاد کند. در مدرسه و ميان دوستان، نوجواناني که از زبان رکيک استفاده مي‌کنند، ممکن است دچار طرد شدن يا عدم پذيرش از سوي ديگران شوند. همچنين، اين نوع زبان مي‌تواند موجب عدم اعتماد و مشکلات ارتباطي در آينده گردد و حتي باعث بروز خشونت يا تضادهاي شديدتر در روابط بين فردي شود.
فخاري افزود: فضاي مجازي، بازي‌هاي آنلاين، موسيقي و سريال‌ها نقش بسيار بزرگي در شکل‌دهي رفتارهاي اجتماعي دارند. بسياري از اين رسانه‌ها، به‌ويژه بازي‌ها و سريال‌هايي که مخاطب عمده آنها نوجوانان هستند، گاهي بدون توجه به پيامدهاي اخلاقي، به استفاده از زبان زشت و توهين‌آميز پرداخته‌اند. اين گونه محتواها مي‌توانند به نوجوانان الگويي براي بيان افکار و احساسات خود به‌صورت توهين‌آميز و رکيک بدهند، بدون اينکه آنها از آسيب‌هاي رواني و اجتماعي اين رفتار آگاه باشند.
نوجوانان بايد مهارت‌هاي خودآگاهي، کنترل هيجانات و مهارت‌هاي ارتباطي را ياد گرفته، هيجانات خود را شناسايي و مديريت کنند تا از بروز رفتارهاي تند يا زباني نادرست جلوگيري کنند. علاوه بر اين، آموزش روش‌هاي مؤثر براي بيان احساسات به‌ويژه در مواقع عصبانيت و استرس بسيار مهم است. نوجوانان همچنين بايد تمرين کنند که چگونه با شوخي‌هاي مثبت و با احترام ارتباط برقرار کنند.
استاد دانشگاه شيراز با بيان اين‌که والدين مي‌توانند به‌طور ناخودآگاه الگويي براي فرزندان خود در زمينه زبان و رفتارهاي کلامي باشند، افزود: اگر والدين در مکالمات روزانه خود از زبان رکيک يا توهين‌آميز استفاده کنند، فرزنداني که اين رفتارها را مشاهده مي‌کنند، احتمالاً اين شيوه را در زندگي اجتماعي خود نيز به‌کار خواهند برد. بنابراين، رفتار والدين در انتخاب کلمات، نحوه گفتگو و احترام به ديگران مي‌تواند به‌طور مستقيم بر تربيت زباني فرزندان تأثيرگذار باشد.
اولين و مهم‌ترين اقدام، آگاهي‌بخشي است. والدين بايد با آرامش و به‌طور غيرمستقيم به نوجوان توضيح دهند که استفاده از اين زبان چه آسيب‌هايي مي‌تواند به شخصيت و روابط او وارد کند. به‌جاي تذکر تند و انتقادي، لازم است به نوجوان کمک کنيم تا بفهمد چرا اين رفتار نادرست است و چه تأثيراتي بر زندگي اجتماعي او دارد. همچنين، بايد فضايي فراهم شود که نوجوان بتواند احساسات خود را به روش‌هاي سالم‌تري بيان کند.
وي اضافه کرد: تذکر مستقيم و تند معمولاً نتيجه عکس دارد. نوجوانان در اين سنين به‌ويژه به دنبال استقلال و جلب توجه هستند و برخوردهاي تند مي‌تواند باعث مقاومت و نافرماني شود. روش صحيح برخورد اين است که والدين يا مربيان با درک و همدلي وارد موضوع شوند و با استفاده از گفت‌وگوهاي آرام و منطقي، نوجوان را نسبت به پيامدهاي رفتار خود آگاه کنند. ايجاد فرصت‌هايي براي تغيير رفتار، همراه با تقويت مثبت براي استفاده از زبان مناسب، بسيار مؤثرتر است.
در روان‌شناسي، ارتباط مستقيمي ميان کنترل زبان و کنترل هيجانات وجود دارد. نوجوانان در اين دوران به شدت در حال رشد احساسي و رواني هستند و ممکن است در مواجهه با احساسات مختلف مانند خشم، اضطراب يا هيجان، نتوانند به‌طور کامل احساسات خود را مديريت کنند. اين عدم کنترل هيجاني معمولاً به‌طور مستقيم بر زبان آنها تأثير مي‌گذارد و مي‌تواند منجر به استفاده از کلمات رکيک يا رفتارهاي توهين‌آميز شود. از اين رو، آموزش مهارت‌هاي کنترل هيجانات مي‌تواند به نوجوان کمک کند تا در مواقعي که احساساتش به‌ويژه در شرايط پر استرس اوج مي‌گيرد، از زبان مناسب و محترمانه‌تري استفاده کند. در حقيقت، نوجوانان نياز دارند که ياد بگيرند چگونه احساسات خود را به روش‌هاي سالم و سازنده بيان کنند. اين مهارت‌ها باعث کاهش رفتارهاي نامناسب کلامي و تقويت روابط بين فردي آنها خواهد شد.
فخاري گفت: مدرسه، معلمان و مشاوران تربيتي نقش بسيار مهمي در شکل‌دهي به رفتارهاي اجتماعي و کلامي دانش‌آموزان دارند. مدرسه محيطي است که در آن دانش‌آموزان نه‌تنها آموزش‌هاي علمي بلکه آموزش‌هاي اجتماعي و اخلاقي را نيز دريافت مي‌کنند. معلمان مي‌توانند با رفتارهاي خود و همچنين با آموزش‌هاي اخلاقي، نقش مؤثري در نهادينه‌سازي عفت کلام ايفا کنند. مشاوران تربيتي نيز مي‌توانند با برگزاري کارگاه‌ها و جلسات مشاوره‌اي، نوجوانان را به اهميت کنترل زبان و انتخاب کلمات مناسب آگاه کنند. اين نوع آموزش‌ها بايد با محتواي مرتبط با رشد هيجاني و رواني نوجوانان ترکيب شوند تا آن‌ها به‌طور عملي ياد بگيرند که زبان به‌عنوان يک ابزار ارتباطي تأثيرگذار بايد با احترام به ديگران همراه باشد.
روانشناس و روان‌درمانگر اظهار داشت: الگوسازي از سيره اهل‌بيت(ع) مي‌تواند يکي از مؤثرترين روش‌ها براي تربيت نوجوانان در زمينه گفتار پاک و مسئولانه باشد. اهل‌بيت(ع) در تمام زندگي خود از زبان به‌عنوان يک ابزار سازنده براي ارتباط با خداوند و انسان‌ها استفاده مي‌کردند. به‌ويژه در مواجهه با دشواري‌ها و حتي در شرايط تنش‌زا، نحوه سخن گفتن آن‌ها هميشه با عفت، احترام و آرامش همراه بود. والدين، معلمان و مشاوران مي‌توانند با اشاره به سخنان و رفتارهاي اهل‌بيت(ع) به نوجوانان، آنان را به استفاده از زبان سالم و محترمانه تشويق کنند. علاوه بر اين، توضيح دادن مفاهيمي مانند "سکوت در زمان عصبانيت"، "احترام به مخاطب" و "انتخاب کلمات صحيح در شرايط مختلف" مي‌تواند به نوجوانان کمک کند تا شيوه‌هاي گفتاري اهل‌بيت(ع) را در زندگي خود به کار گيرند.
دکتر‌فخاري‌فکري در پايان توصيه هاي والدين به فرزندان درباره عفت کلام را برشمرد:
?) الگوسازي صحيح: والدين بايد خودشان در استفاده از زبان محترمانه و بدون الفاظ زشت پيشقدم باشند. نوجوانان بيشتر از گفتار والدين، رفتار آنها را مي‌آموزند.
?) گفت‌وگوي صميمي: والدين بايد به‌طور مداوم با فرزندان خود در مورد اهميت زبان پاک و اثرات آن بر روابط اجتماعي و رواني صحبت کنند.
?)تشويق به ابراز احساسات سالم: والدين بايد به فرزندان خود ياد دهند که احساسات خود را با زبان سازنده و بدون استفاده از کلمات توهين‌آميز بيان کنند.
وي همينطور توصيه هايي به نوجوانان را با شرح و تفصيل بيان کرد:
_ تمرين خودآگاهي: قبل از صحبت کردن، نوجوانان بايد به احساسات و کلمات خود توجه کنند و آنچه را که مي‌خواهند بگويند، از نظر تأثير آن بر ديگران ارزيابي کنند.
_ انتخاب کلمات مثبت: نوجوانان بايد ياد بگيرند که در شرايط مختلف از کلمات مثبت و محترمانه استفاده کنند و هرگز اجازه ندهند خشم يا هيجان آنان بر زبانشان تسلط يابد.
_الگوگيري از افراد مثبت: نوجوانان مي‌توانند از افراد مؤثر در زندگي خود مانند معلمان، خانواده يا شخصيت‌هاي مذهبي و فرهنگي الگوبرداري کنند و سعي کنند در گفتار و رفتار خود همانند آنها عمل کنند.