خبرگزاری زنان ایران

به گزارش خبرگزاری زنان ایران - معصومه کوشکستانی- در میان هیاهوی کلان ‌پروژه‌ های محیط زیستی و بحران ‌های اقلیمی که نیازمند راهکارهای دولتی و بین ‌المللی هستند؛ زنان، مادران و بانوان شهری و محلی با نقش کلیدی و بی‌بدیل خود در حفاظت از محیط زیست با ابتکارات کوچکی چون مدیریت پسماند، کاشت درخت، آموزش فرزندان و پاکسازی طبیعت؛ آگاهی ‌بخشی و پایداری را در سطح خانواده و محله جاری می ‌سازند. آن‌ ها ثابت کرده ‌اند که برای مقابله با تغییر اقلیم، نیازی به انتظار برای مذاکرات بزرگ نیست؛ و با تغییر در هر خانواده می توان جوانه های امید را به درختانی سبز تبدیل کرد.
بررسی ‌ها نشان داده‌اند که زنان انگیزه بیشتری نسبت به مردان برای مشارکت در برنامه ‌های پایداری محیط ‌زیست دارند. این انگیزه به ‌ویژه در حوزه آموزش کودکان، حفظ فضای سبز، و اصلاح الگوی مصرف مشهود است. پژوهشی در سال 1388 در مناطق ۶ و ۸ شهرداری تهران انجام شد که نشان داد نگرش اکوفمینیستی (ترکیب دغدغه ‌های زیست ‌محیطی با عدالت جنسیتی) نقش مهمی در افزایش مشارکت زنان در حفظ محیط زیست شهری دارد. زنان در این مناطق در برنامه ‌های آموزشی، پاکسازی محله ‌ها و کمپین ‌های کاهش مصرف پلاستیک فعال بوده‌ اند.
زنان به عنوان مربیان نسل آینده، نخستین کسانی هستند که متوجه کمبود آب، افزایش قیمت انرژی یا حجم غیر قابل کنترل پسماند می ‌شوند. این مشاهدات روزمره، آن‌ ها را به اولین مدافعان محیط زیست تبدیل می‌ کند. طبق گزارش سازمان محیط زیست ایران، بین ۵۰ تا ۷۰ درصد غذای کشور توسط زنان روستایی و عشایری تولید می ‌شود، که نشان‌ دهنده نقش حیاتی آن ‌ها در امنیت غذایی و پایداری اکوسیستم ‌هاست. شینا انصاری، روابط عمومی سازمان حفاظت محیط‌زیست نیز می گوید: بیش از ۲۰۰ تشکل فعال محیط‌ زیستی در حوزه پسماند در ایران وجود دارد که زنان و تشکل های مردم نهاد در بسیاری از آن ‌ها نقش محوری دارند. او تاکید می‌کند که زنان روستایی با دانش بومی و تجربه زیسته، پایه‌گذار نگرش سبز در نسل آینده‌ اند. هم چنین آزاده عابدین زاده، سرپرست اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی سازمان منطقه آزاد قشم در مهرماه سال جاری از اوج آوازه هنر زنان کارآفرین روستای جهانی "سهیلی" تا سازمان گردشگری ملل متحد (UN TOURISM) خبر داد و گفت: این روستا که زمانی متکی بر اقتصاد ماهی‌گیری بود، امروز با دستان پرتوان زنانش به قطب گردشگری ایران بدل شده است. در همین راستا، در دستور کار 21 اجلاس ریو، زنان به عنوان یکی از گروه های اصلی در دستیابی به توسعه پایدار در نظر گرفته شده اند.
مریم از بانوان کارآفرین و فعال در روستای کوهپایه ‌ای سرو (شهری کوچک در ارومیه) نمونه ای از زنان موفقی است که از دل خشکی ها جوانه امید بارور ساخته و توانسته از پنج سال پیش، الگوی مدیریت پسماند روستایی را متحول سازد. او با درک این که زباله ‌های روستایی به مراتع اطراف سرازیر می‌شوند توانست با هزینه شخصی شروع به ساخت کمپوست‌های کوچک در پشت خانه‌ ها کند. علاوه بر این، او با جمع ‌آوری بذر درختان بومی که در منطقه کمتر کاشته می ‌شدند (ارس و بادام کوهی)، یک نهالستان کوچک خانگی ایجاد کرد. این حرکت که از آموزش تفکیک زباله آغاز شد، به ترویج کشاورزی پایدار محلی منجر گشت. هم چنین فرشته باقری، یکی از معدود زنان فعال در حوزه حیات ‌وحش، در گزارش روزنامه هم میهن می ‌گوید: محدودیت ‌ها عرفی است... من با حضورم می‌ خواهم نشان دهم که زن هم می ‌تواند حافظ طبیعت باشد.
زنان ایرانی در کنار مسئولیت ‌های خانوادگی نشان داده اند در حوزه محیط زیست پروژه‌ های متنوعی را اجرا کرده‌ اند که بر آموزش، انرژی ‌های تجدیدپذیر، کاهش آسیب‌های زیست‌محیطی و مشارکت اجتماعی تمرکز دارد. توانمند سازی زنان از طریق آموزش، حمایت از تشکل ‌های محلی و مشارکت در تصمیم ‌گیری‌ های زیست ‌محیطی می ‌تواند به بهبود وضعیت اکولوژیکی کشور کمک کند. اما موانعی چون فقر، کمبود آموزش، و نادیده ‌گرفتن نقش زنان در سیاست‌ گذاری ‌های کلان از دلایل اصلی موجود عدم مشارکت موثر زنان در حفاظت محیط زیست محسوب می شود.
کارشناسان جامعه‌شناسی و محیط‌زیست بر این باورند که مشارکت زنان در برنامه‌ های زیست ‌محیطی نه ‌تنها ضروری، بلکه عامل کلیدی در تحقق توسعه پایدار و اصلاح الگوهای مصرف شهری و روستایی است. آن ها معتقدند سطح مشارکت زنان با آموزش و دسترسی به منابع ارتباط مستقیم دارد چرا که زنان در مناطق شهری با درآمد و تحصیلات بالاتر، مشارکت فعال‌تری دارند اما نباید نادیده گرفت که نگرش ‌های فرهنگی و جنسیتی می ‌توانند مانع یا محرک مشارکت بانوان باشند. به واقع کنش‌ های کوچک زنان در حوزه محیط‌ زیست، جزو بذرهایی محسوب می شود که شاید در لحظه دیده نشوند، اما در بلند مدت می‌توانند جنگلی از آگاهی و پایداری بسازند.