خبرگزاری زنان ایران

به گزارش خبرگزاری زنان ایران - معصومه کوشکستانی- از منصوره جوانمرد، نخستین زن آتش‌نشان ایرانی بگیر تا پیشگامان جهانی مانند کارن بروکر در آمریکا. داستان زنان آتش ‌نشان روایتگر شجاعت، پشتکار و تغییر نگاه اجتماعی است. آن‌ها در کنار مردان در عملیات ‌های سخت حضور دارند و در ماموریت‌ های ویژه برای امدادرسانی به بانوان نقش حیاتی ایفا می‌ کنند.
در ایران، زنان آتش‌نشان هنوز در ابتدای مسیر هستند و تعدادشان محدود است، اما روند جذب و آموزش آن‌ها ادامه دارد. این حضور علاوه بر کارکرد عملیاتی، نمادی از تغییر نگاه اجتماعی به مشاغل سخت و پرخطر محسوب می ‌شود. در جهان نیز اگر چه سهم زنان هنوز پایین است، اما حضورشان در حال افزایش و تثبیت است.

زنان آب و آتش
آتش‌نشانی در جهان تاریخی عمدتا مردانه داشته، اما از دهه ۱۹۷۰ زنان وارد این حرفه شدند. حتی در کشورهایی با بیشترین تعداد زنان آتش‌نشان، سهم آن ‌ها هنوز کمتر از ۲۰ درصد کل نیروهاست.
حضور زنان در آتش ‌نشانی ایران نیز به‌ تازگی جدی‌تر شده و سازمان آتش‌نشانی تهران در سال ۱۳۹۹، آگهی استخدام زنان آتش ‌نشان را منتشر کرد و از میان حدود ۶۰۰ داوطلب زن، پس از آزمون ‌های علمی، عملی و ورزشی، ۱۶ نفر پذیرفته شدند. در حال حاضر این بانوان آتش ‌نشان در ایستگاه غرب تهران مشغول فعالیت هستند و قرار است با جذب نیروهای جدید، تعدادشان به ۳۶ نفر برسد. این روند همزمان با راه‌اندازی ایستگاه ‌های ویژه بانوان ادامه دارد تا در عملیات ‌هایی که حضور زنان ضروری است مثل امدادرسانی به بانوان آسیب‌دیده، کارآمدتر باشند. این حضور هم به ‌دلیل نیاز عملیاتی و هم به ‌عنوان نمادی از تغییر نگاه اجتماعی اهمیت بسیاری دارد.
در ایران، منصوره جوانمرد به ‌عنوان اولین زن آتش ‌نشان شناخته می‌ شود؛ در جهان نیز چهره‌ هایی مثل کارن بروکر در آمریکا و میناکشی ویجایا کومار در هند از پیشگامان بودند.
حضور زنان در آتش ‌نشانی ایران و جهان نشان ‌دهنده‌ تغییر نگاه به مشاغل سخت و پرخطر است. اگر چه هنوز تعدادشان محدود است و با چالش ‌های فرهنگی و ساختاری روبرو هستند، اما نقش آن‌ ها در امداد رسانی و نماد سازی اجتماعی بسیار مهم است. راه بازکن‌های اولیه در ایران و جهان نشان دادند که آتش ‌نشانی فقط یک حرفه مردانه نیست و با شجاعت و پشتکار، مسیر را برای نسل‌ های بعدی هموار کردند.

تفاوت در اعزام؟
تفاوت اصلی در اعزام زنان و مردان آتش‌ نشان بیشتر به نوع ماموریت ‌های خاص و ملاحظات فرهنگی مربوط می ‌شود، نه به توانایی یا وظایف عملیاتی. در عملیات‌ های عمومی، زنان و مردان در کنار هم فعالیت می ‌کنند و تنها در برخی شرایط ویژه، حضور زنان ضروری‌تر است.
زنان معمولا در ماموریت ‌هایی شرکت می ‌کنند که حضورشان برای امداد رسانی به بانوان ضروری است یا شرایط خاص مثلا در حوادث خانگی یا شرایطی که رعایت ملاحظات فرهنگی است، حضور دارند اما در عملیات ‌های عمومی مانند اطفای حریق و نجات نیز همانند مردان اعزام می ‌شوند. هم چنین ایستگاه ‌های زنان معمولا کوچک‌تر از ایستگاه ‌های مردان هستند و امکانات ورزشی کمتری دارند، هر چند ساختار کلی مشابه است.
از لحاظ پوشش، لباس‌ های عملیاتی استاندارد برای همه یکسان است، اما لباس ‌های درون ایستگاهی برای زنان با پوشیدگی بیشتر طراحی شده تا با ملاحظات فرهنگی سازگار باشد.
از سوی دیگر، زنان همانند مردان باید آزمون ‌های سخت ورزشی و عملیاتی مانند دویدن، بالا رفتن از طناب یا حمل بار سنگین را پشت سر بگذارند. هم چنین در عملیات ‌های اطفای حریق نیز، نجات از آسانسور یا تصادفات، زنان و مردان هر دو حضور دارند.

روایت زنان آتش ‌نشان
در ایستگاه ۱۳۸ تهران، صدای قدم ‌های محکم زنانی شنیده می ‌شود که لباس ‌های سنگین آتش ‌نشانی را بر تن کرده‌اند. آن ‌ها نخستین گروه بانوان آتش ‌نشان پایتخت هستند. زنانی که با عبور از آزمون‌ های سخت، وارد حرفه‌ای شدند که سال ‌ها تنها مردان در آن حضور داشتند. در ایستگاه ویژه بانوان، با وجود کمبود امکانات ورزشی و فضای کوچک‌تر نسبت به ایستگاه ‌های مردان، آنان هر روز تمرین می‌کنند تا برای لحظه‌ عملیات آماده باشند.
منصوره جوانمرد، اولین زن آتش ‌نشان ایران، روایت می ‌کند: وقتی وارد عملیات می‌ شویم، دیگر زن و مرد بودن معنا ندارد؛ همه یک هدف داریم: نجات جان انسان ‌ها. او پیشگام راهی شد که بعدها برای دیگر زنان هموارتر شد. زهرا محمدی، یکی از ۱۶ زن پذیرفته ‌شده در آزمون سال ۱۳۹۹، می ‌گوید: این شغل برایم یک رویا بود. وقتی لباس آتش ‌نشانی پوشیدم، احساس کردم به آرزویم رسیده‌ام.
اما در نمونه جهانی؛ مولی ویلیامز نخستین زن آتش‌نشان ثبت ‌شده در تاریخ آمریکا بود. او در سال ۱۸۱۸ در نیویورک، در سرمای شدید و برف سنگین، پمپ دستی آب را کشید و در کنار مردان با شعله‌ ها جنگید. روایت ‌ها می ‌گویند که او با لباس ساده و پیش‌بند وارد عملیات شد، اما همان‌ قدر سخت‌کوش و مقاوم بود.
کارن بروکر یکی دیگر از نخستین زنانی بود که در دهه‌ های پایانی قرن بیستم به مقام کاپیتانی در آتش ‌نشانی پورتلند رسید. روایت زندگی او نشان می ‌دهد که چگونه با وجود نگاه ‌های سنگین همکاران مرد، توانست مسیر پیشرفت را طی کند و الهام ‌بخش نسل ‌های بعدی شود.
اما در پاکستان، جایی که کمتر از یک درصد آتش ‌نشانان زن هستند، سیده معصومه زیدی با شجاعت وارد عملیات ‌های سخت شد. روایت او از حضور در آتش‌سوزی ‌های صنعتی کراچی نشان می‌دهد که چگونه زنان حتی در جوامع سنتی می ‌توانند سدهای فرهنگی را بشکنند و جان انسان ‌ها را نجات دهند.