خبرگزاری زنان ایران

به گزارش خبرگزاری زنان ایران - معصومه کوشکستانی- در آوریل ۲۰۱۹، خیابان ‌های خارطوم شاهد خیزشی بودند که با صدای زنان آغاز شد و با تصویر آلا صلاح بر سقف خودرو، جهانی شد. زنان سودانی، با لباس ‌های سنتی و شعارهای جسورانه، نه ‌تنها علیه دیکتاتوری عمر البشیر بلکه علیه دهه ‌ها تبعیض و سکوت فرهنگی برخاستند. اما آنچه با فریاد آزادی آغاز شد، در پیچ‌ و خم سیاست و کودتاهای پس از انقلاب، به سکوتی تلخ انجامید.
در بهار سودان، تصویری از صلاح، دانشجوی معماری ۲۲ ساله از دانشگاه بین المللی سودان، ایستاده بر کاپوت خودرو، با دست‌ های برافراشته و چهره‌ ای مصمم، در حال رهبری تظاهرات علیه حکومت عمر البشیر، در رسانه‌ های جهانی منتشر شد. لباس سنتی، شعر خوانی و شعارهایی چون ”به اسم دین ما را سوزاندند"، او را به نماد مبارزه با استبداد دینی، فمینیسم لیبرال و تصویری از مقاومت و امید در جهان تبدیل کرد.
آلا با لباس سفید سنتی‌ که نماد زنان مبارز سودانی در گذشته بود، می‌ خواست نشان دهد که زنان همیشه در خط مقدم مبارزه بوده ‌اند، حتی اگر تاریخ آن‌ ها را نادیده گرفته باشد. او هم چنین با خواندن اشعار انقلابی در تظاهرات، از قدرت کلام برای بیدار کردن وجدان عمومی استفاده کرد و شعر معروف "ثورتنا ثورة نساء" [انقلاب ما، انقلاب زنان است] را به شعار جهانی تبدیل نمود.
اما رسانه ‌های غربی همیشه در صحنه که منتظر بلبشویی در کشورها هستند برای دامن زدن به تنش ها، او را نماد آزادی‌ خواهی و مقاومت زنان در جهان عرب معرفی کردند تا جایی که صلاح در سال ۲۰۲۳، جایزه هیلاری کلینتون برای پیشرفت زنان، صلح و امنیت را دریافت کرد. اما در کنار تمام دفاعیات و حمایت ها، منتقدان داخلی سودان معتقد بوده و هستند که انقلاب سودان بدون ریشه و وارداتی بود و به جای آزادی، ویرانی به بار آورد چرا که سودان پس از سقوط عمر البشیر وارد دوره ‌ای از درگیری ‌های داخلی شد و بسیاری از مردم آن کشور هنوز درگیر جنگ، قحطی و بی ‌ثباتی هستند.

زمینه تاریخی و دلایل انقلاب
اقتدارگرایی و سرکوب سیاسی از دلایلی اصلی جنبش اعتراضی سودان در سال ۲۰۱۸–۲۰۱۹ بود چرا که رژیم عمر البشیر بیش از ۳۰ سال با سرکوب مخالفان، محدود کردن آزادی بیان، و کنترل شدید بر رسانه ‌ها حکومت کرد. فساد در نهادهای دولتی و ناکارآمدی در مدیریت منابع دلیل دیگری بر همراهی مردم با صلاح بود چرا که عمر البشیر باعث سقوط ارزش پول ملی، تورم شدید، کمبود کالاهای اساسی و فقر و بیکاری گسترده شده بود. هم چنین ریاضت اقتصادی و حذف یارانه ‌های سوخت و نان در سال های پایانی حکومت باعث افزایش شدید قیمت ‌ها و نارضایتی عمومی شده بود. از این روی مردم خواهان پایان حکومت عمر البشیر و گذار به دموکراسی با الهام از بهار عربی دوم بودند. در کنار همه موارد ذکر شده، نقض حقوق بشر و تبعیض جنسیتی باعث شده بود زنان و اقلیت ‌های تحت فشارهای اجتماعی و قانونی، پیرو آلا صلاح شوند و نقش مهمی در اعتراضات ایفا کنند.
اما دلایل آلا برای پیوستن به جنبش اعتراضی سودان، ترکیبی از درد شخصی، آگاهی اجتماعی، و آرزوی رهایی زنان از ظلم و تبعیض بود. او از سرکوب، فقر، و بی‌عدالتی ‌ای که رژیم عمر البشیر بر مردم تحمیل کرده بود، به شدت ناراضی بود و به گفته خودش: "من نمی‌ توانستم در برابر ظلم سکوت کنم. این کشور به ما تعلق دارد، نه به دیکتاتورها". دلیل دیگر آلا دفاع از حقوق زنان
بوده و بارها تاکید کرده که زنان در سودان نه‌ تنها از نظر سیاسی بلکه از نظر فرهنگی و اجتماعی نیز سرکوب می ‌شوند. او می‌خواست صدای زنانی باشد که سال ‌ها نادیده گرفته شده‌ اند و معتقد بود که سودان می‌ تواند کشوری آزاد، دموکراتیک و برابر باشد، اگر مردم شجاعت ایستادگی داشته باشند. اما آیا نمادها و شعارها کافی هستند، یا باید ساختارها نیز دگرگون شوند؟

انقلاب سودان و سرنوشت آرمان ‌ها
نتیجه انقلاب سودان، سرنگونی حکومت بود. ارتش سودان با کودتا عمر البشیر را از قدرت برکنار کرد و حکومت او پایان یافت. اما گذار به دموکراسی با چالش ‌های جدی روبرو شد و کشور وارد دوره‌ ای از بی ‌ثباتی و درگیری ‌های داخلی شد.
با تشکیل شورای نظامی انتقالی پس از سرنگونی، ارتش قدرت را در دست گرفت و شورای نظامی انتقالی تشکیل شد، اما مردم خواهان انتقال قدرت به دولت غیر نظامی بودند. از این روی تظاهرات مردمی برای رسیدن به دموکراسی ادامه یافت تا اینکه در اوت ۲۰۱۹ توافقی بین شورای نظامی و ائتلاف "قوای آزادی و تغییر" حاصل شد که منجر به تشکیل دولت انتقالی با مشارکت نظامیان و غیر نظامیان شد. اما ضعف انسجام سیاسی ائتلاف ‌ها مانند قوای آزادی و تغییر دارای دیدگاه‌ های متضاد بودند که باعث اختلافات داخلی و کاهش کارآمدی دولت شد و با وجود وعده‌ ها، انتخابات آزاد برگزار نشد، اصلاحات اساسی به تعویق افتاد و بسیاری از مردم احساس کردند که انقلاب به اهداف خود نرسیده است.
تا این که در اکتبر ۲۰۲۱، کودتای دیگری توسط ارتش رخ داد که دولت غیر نظامی را کنار زد و روند گذار به دموکراسی را متوقف کرد. دوباره نظامیان به قدرت بازگشتند و کشور دچار درگیری ‌های داخلی و بحران انسانی شد. میلیون ‌ها نفر آواره شدند و وضعیت اقتصادی وخیم ‌تر شد و زنان به حاشیه رانده شدند.
در نهایت انقلاب بدون نهاد سازی، به بی ‌ثباتی انجامید و زنان به محاق فراموشی سپرده شدند و تنها در تصویر ماندند. آلا صلاح با ترک وطن و سکونت در لندن، توانست در سال ۲۰۲۵ مدرک کارشناسی ارشد معماری خود را از دانشگاه سالفورد در منچستر انگلستان دریافت کند اما هم اکنون در وطنش، میلیون‌ ها زن سودانی میان فقر، خشونت و آوارگی روزگار می ‌گذرانند. انقلاب سودان نشان داد که صدای زنان می ‌تواند تاریخ را تکان دهد، اما برای تثبیت تغییر، باید ساختارهای سیاسی، فرهنگی و اجتماعی نیز دگرگون شوند. به واقع نمادها الهام ‌بخش‌ هستند، اما کافی نیستند.
آلا صلاح و نسلش یادآور این حقیقت‌ هستند که هر تحول پایداری نه فقط به نماد، بلکه به نهاد نیاز دارد؛ که این مهم تنها با اعتراض و به هم ریختن نهادهای سیاسی نمی ‌تواند به نتیجه برسد. در این میان بسیاری از کشورهای مختلف از جمله غربی که پایه ‌های استعماری دارند و سعی می ‌کنند کشورها را بهم بریزند تا بتوانند از ناامنی در آن برای تداوم استعمار جدید و غارت منابع کشورها سود ببرند در کمین هستند تا به طور پوششی از این تحولات برای مقاصد خود بهره ببرند. آلا و دخترانی مثل وی بعضا به ابزاری برای پیشبرد مقاصد سیاسی این کشورها بدل می ‌شوند اما نکته اصلی این است که نباید فریب این حمایت ‌ها را خورد و باید با هوشمندی سیاسی، به جای ناامنی و تخریب نهادها برای اصلاح درست و حقیقی کشور و داشته ها گام برداشت.