خبرگزاری زنان ایران

به گزارش خبرگزاری زنان ایران - مینره غلامی توکلی - در تاریخ پر فراز و نشیب ایران اسلامی، بانوانی بودند که در کنار مردان در دفاع از وطن ایستادند. نه فقط در پشت جبهه، بلکه در همان جایی که دشمن چشم دوخته بود. این زنان، در بحران‌ها و صحنه‌های دشوار، با صبر و شکیبایی و با عزمی راسخ نقش‌آفرینی کردند. **روز جانباز بهانه‌ای است تا به یاد آوریم چه ارزش اجتماعی و فرهنگی عمیقی در تجربه‌های این زنان نهفته است**.
جانبازان زن در دفاع مقدس: حضور فراتر از نقش‌های مرسوم
در دوران جنگ تحمیلی هشت‌ساله (۱۳۵۹–۱۳۶۷)، زنان ایرانی در مسئولیت‌هایی حضور داشتند که برخی از آن‌ها به‌طور سنتی «نقش مردانه» قلمداد می‌شد. آمار بنیاد شهید و امور ایثارگران نشان می‌دهد که **حدود ۵ هزار و ۷۳۵ زن در ایران به عنوان جانباز ثبت شده‌اند که ۳ هزار و ۷۵ نفرشان دارای بیش از ۲۵ درصد جانبازی‌اند**. این اعداد تازه بخشی کوچک از حضور گسترده زنان در جبهه‌ها و پشت جبهه است.
بسیاری از این زنان نه فقط در بخش‌های حمایتی مانند پرستاری، امداد و خدمات پزشکی بلکه در بخش‌های مستقیم پشتیبانی و در مواردی نزدیک به خط مقدم نقش‌آفرینی کردند. در جنگ ایران و عراق، **بیست و پنج هزار زن در نقش پزشک، پرستار، امدادگر و پشتیبانی‌گر خدمت کردند و برخی گزارش‌ها از حضور حدود ۵۰۰ زن در نقش‌های مستقیم نظامی حکایت دارند
در منابع تاریخی نیز روایت‌های فردی وجود دارد که ارزش خدمت زنان را روشن می‌سازد، مثل خاطرات متعدد از رزمندگان زن و همچنین آثاری که بعدها به چاپ رسیده است (مثلاً کتاب‌های **“من زنده‌ام”** اثر **معصومه آباد** و **“آتش‌بس”** خاطرات دیگر زنان فعال در دفاع مقدس).
این حضور، نه فقط آماری، که اجتماعی و فرهنگی بود؛ زنانی که خانواده‌هایشان را اداره کردند، از فرزندان و خانه مراقبت کردند، و همزمان در نیازمندی‌های ملی حضور فعال داشتند. حضورشان نشان داد که **ایثار و از خودگذشتگی، مرز جنسیت نمی‌شناسد**.
ارزش اجتماعی و فرهنگی جانبازان زن
جانبازان زن، با زخمی که برداشته‌اند، چهره واقعی مقاومت را به نمایش گذاشته‌اند. این زنان، الگوهای صبر و متانت‌اند؛ زنانی که نه فقط در جبهه‌های جنگ، بلکه در خانه‌ها و جامعه با چالش‌های پس از دفاع مقدس روبه‌رو شدند. نقش اجتماعی آنان فراتر از تجربه جنگ است؛ آنان نماد مقاومت و عزت‌اند
در گفتمان رسمی کشور نیز این نقش مورد تاکید قرار گرفته است. رهبران جمهوری اسلامی بارها بر این نکته تاکید کرده‌اند که شهیدان و جانبازان و آزادگان زن، قله‌های افتخار انقلاب و دفاع مقدس هستند** و حضورشان نمایشگر یکی از برترین قله‌های افتخار تاریخی است. پیشخوان
با این حال، در فضای اجتماعی معاصر، هنوز برخی چالش‌ها درباره دیده شدن و شناخته شدن این نقش وجود دارد. گزارش‌ها از رسانه‌های مستقل نشان می‌دهد که در روایت‌های رسمی و هنری دفاع مقدس، سهم زنان به‌درستی بازتاب نیافته است و این **کم‌توجهی** باعث شده تصاویر و روایت‌های واقعی‌تر از جانبازی بانوان کمتر در حافظه جمعی تثبیت شود.
جانبازان زن، هم مانند هم‌نسلان مرد خود با پیامدهای فیزیکی و روانی مواجه‌اند. تجربه جانبازی، نه فقط زخمی جسمی که زخمی روانی به همراه دارد. مطالعات بین‌المللی بر بازماندگان جنگ نشان داده‌اند که زنان جانباز ممکن است با چالش‌های **طولانی‌مدت جسمی و روانی** روبه‌رو شوند و نیازمند حمایت‌های تخصصی باشند.
در ایران هم، مطالعات و گزارش‌ها تاکید می‌کنند که زنان جانباز اغلب در تامین نیازهای پزشکی و اجتماعی کم‌تر دیده شده‌اند. نبود حمایت کافی و عدم رسیدگی جدی به مشکلات روحی و جسمی آنان، بخشی از چالش‌هایی است که حتی سال‌ها پس از جنگ نیز ادامه دارد.
این امر به ما یادآوری می‌کند که ارزش اجتماعی و فرهنگی جانبازان زن، نه فقط در دوران دفاع، که در دوران بازسازی و مشارکت مستمر در جامعه نیز باید دیده، درک و پاس داشته شود.
جانبازان زن و الگوی مقاومت در جامعه معاصر
امروز که جامعه ما در مواجهه با چالش‌های مختلف است، روایت جانبازان زن نباید فقط یک یادبود تاریخی باشد. این زنان **نماد «ایستادگی اجتماعی»** هستند؛ زنانی که با متانت و عزت، درد و رنج را تجربه کردند و با حضور فعال و مولد، پیام‌آور امید و مقاومت در جامعه‌اند.
در برابر روایت‌هایی که تلاش می‌کنند به‌طور هدفمند تصویر زن را در میدان‌های اجتماعی تقلیل دهند، تجربه حقیقی جانبازان زن یک **پاسخ روشن و ارزش‌مند** است: زنانی که در سخت‌ترین لحظات، جامعه را تحمل کردند و ساخته‌اند.
منابع:
بنیاد شهید و امور ایثارگران جمهوری اسلامی ایران – آمار جانبازان زن و درصد جانبازی – گزارش‌ها و مصاحبه‌های منتشرشده در رسانه‌های وابسته خبرگزاری مهر – گزارش‌های میدانی و تحلیلی درباره زنان جانباز – پرونده‌های ویژه ایثار و مقاومت زنان خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا) / IUS News – آمار زنان حاضر در دفاع مقدس – گزارش‌های مناسبتی روز جانباز و نقش زنان منابع تاریخی و تحلیلی دانشنامه ویکی‌پدیا (نسخه انگلیسی و فارسی) – مدخل: Women in the Iran–Iraq War – اطلاعات تطبیقی درباره نقش زنان در جنگ ایران و عراق (به‌عنوان منبع ثانویه و تطبیقی) کتاب «من زنده‌ام» – معصومه آباد – خاطرات مستند از حضور زنان در دفاع مقدس – منبع روایی معتبر و مورد استناد پژوهشگران آرشیو بیانات و مواضع رسمی رهبران جمهوری اسلامی ایران – تأکید بر جایگاه زنان ایثارگر و جانباز – ارزش‌گذاری اجتماعی و فرهنگی نقش بانوان منابع روان‌شناسی و جامعه‌شناسی PubMed (بانک مقالات علمی پزشکی و روان‌شناسی) – مقالات مرتبط با آسیب‌های روانی جنگ بر زنان – مطالعات تطبیقی جانبازان و معلولان جنگی گزارش‌ها و مقالات جامعه‌شناسی ایرانی منتشرشده در رسانه‌های تحلیلی – بررسی پیامدهای اجتماعی و روانی معلولیت ناشی از جنگ – نقش زنان آسیب‌دیده در بازسازی اجتماعی
انتهای پیام/*