خبرگزاری زنان ایران

به گزارش خبرگزاری زنان ایران - دکتر محمد حسین فلاح روان‌شناس حوزه نوجوان و جوان ،در گفتگو با خبرنگار زنان ایران -یزد ،با تأکید بر اهمیت دوران نوجوانی در شکل‌گیری هویت فردی و اجتماعی اظهار کرد: بازه سنی ۱۳ تا ۱۵ سالگی یکی از حساس‌ترین مراحل رشد انسان است؛ چراکه نوجوان در این دوره برای نخستین‌بار به‌صورت جدی با پرسش بنیادین «من کی هستم؟» مواجه می‌شود و تلاش می‌کند تصویری منسجم از خود، ارزش‌ها و جایگاهش در جهان بسازد.
وی افزود: اگر در این مقطع حساس، خانواده‌ها، نظام آموزشی و نهادهای فرهنگی نتوانند پاسخ روشن، عمیق و اقناع‌کننده‌ای به این پرسش ارائه دهند، ذهن نوجوان به‌طور طبیعی پذیرای روایت‌های جایگزین خواهد شد؛ روایت‌هایی که اغلب از طریق رسانه‌ها، شبکه‌های اجتماعی و جریان‌های فرهنگی غیرهمسو با ارزش‌های بومی و دینی منتقل می‌شوند.
این استاد دانشگاه با اشاره به نقش محوری هویت دینی در این فرآیند تصریح کرد: هویت دینی در صورتی که به‌درستی و متناسب با نیازهای رشدی نوجوان تبیین شود، می‌تواند به‌عنوان یک منبع قدرتمند معنا، انسجام درونی و قدرت روانی عمل کند. دین، برخلاف برخی برداشت‌های نادرست، ذاتاً محدودکننده نیست، بلکه می‌تواند آزادی آگاهانه، مسئولیت‌پذیری و توان تصمیم‌گیری صحیح را در نوجوان تقویت کند.
وی ادامه داد: یکی از آسیب‌های رایج در حوزه تربیت نوجوان، ارائه تصویر نادرست از دین به‌عنوان مانعی برای شادی، تفریح و روابط عاطفی است. این در حالی است که هویت دینی سالم نه‌تنها با شادی و نشاط در تعارض نیست، بلکه امکان تجربه عمیق‌ترین و پایدارترین احساس‌های شادی، آرامش و رضایت درونی را فراهم می‌کند.
این کارشناس حوزه سلامت روان با بیان اینکه بسیاری از مشکلات روان‌شناختی نوجوانان ریشه در بحران هویت دارد، گفت: اضطراب، افسردگی، احساس پوچی و بی‌معنایی در بسیاری از موارد ناشی از نداشتن تصویری روشن از خود و آینده است. زمانی که نوجوان هویت منسجم و معناداری پیدا می‌کند، از ثبات روانی بیشتری برخوردار می‌شود و توان مقابله با فشارهای روانی و اجتماعی را به دست می‌آورد.
وی افزود: دین می‌تواند با ارائه چارچوبی روشن برای معنا، هدف و ارزش‌های زندگی، نقش مهمی در ارتقای سلامت روان نوجوان ایفا کند. این چارچوب به نوجوان کمک می‌کند تا هیجان‌ها، روابط و تصمیم‌های خود را به‌صورت متعادل مدیریت کند و در برابر آسیب‌های روانی مقاوم‌تر باشد.
این روان‌شناس با تأکید بر لزوم استفاده از روش‌های نوین تربیتی خاطرنشان کرد: انتقال مفاهیم هویتی، به‌ویژه هویت دینی، نباید صرفاً به آموزش‌های مستقیم و گفتاری محدود شود. استفاده از روش‌های تعاملی مانند بازی، نمایش و ایفای نقش می‌تواند مفاهیم انتزاعی را برای نوجوان ملموس کند و اثرگذاری آموزش را افزایش دهد.
وی تصریح کرد: در این روش‌ها، نوجوان به‌صورت عملی مشاهده می‌کند که رشد عقلانی و پذیرش هویت دینی چگونه می‌تواند رفتار او را در موقعیت‌های مختلف بهبود ببخشد. این تجربه عینی باعث می‌شود نوجوان احساس قدرت، خودکارآمدی و مسئولیت‌پذیری بیشتری داشته باشد و هویت دینی را بخشی از توانمندی‌های شخصی خود بداند.
دکتر فلاح با اشاره به ضرورت پیش‌دستی در روایت‌سازی هویتی گفت: اگر روایت دین در سنین ۱۳ تا ۱۵ سالگی، پیش از تثبیت روایت‌های رقیب در ذهن نوجوان، به‌درستی ارائه شود، می‌توان از بروز بسیاری از تعارض‌های هویتی در سال‌های بعد جلوگیری کرد. این موضوع نیازمند هماهنگی میان خانواده، مدرسه، مراکز فرهنگی و رسانه‌هاست.
وی در پایان تأکید کرد: زمانی که دین در ذهن نوجوان با مفاهیمی چون قدرت، آزادی، عشق، سلامت روان، نشاط و شادی عمیق پیوند بخورد، به بخشی از «دنیای مطلوب» او تبدیل می‌شود. در چنین شرایطی، احساس تعلق نوجوان به دین نه از سر اجبار، بلکه به‌صورت آگاهانه و درونی شکل می‌گیرد و می‌تواند نقش مؤثری در پایداری هویت فردی و اجتماعی او در آینده ایفا کند.