خبرگزاری زنان ایران

به گزارش خبرگزاری زنان ایران - از همدان -زینب احمدی فعال فرهنگی و رسانه در یادداشتی نوشت:نخست باید فضای اجتماعی مکه را در نظر گرفت. جامعه جاهلی، جامعه‌ای آمیخته با تبعیض‌های قبیله‌ای، مناسبات اقتصادی خشن و بی‌انضباطی‌های اخلاقی بود. در چنین فضایی، زنی که هم ثروت فراوان دارد، هم شبکه تجاری گسترده و هم موقعیت اجتماعی ممتاز، به‌طور طبیعی در معرض نگاه‌ها و مناسبات قدرت قرار می‌گیرد. شهرت به «طاهره» در این بستر، به معنای کناره‌گیری از جامعه نبود؛ بلکه نشانه نوعی «مدیریت آگاهانه مرزهای اخلاقی» بود. خدیجه(س) در تجارت صادق بود، در روابط اجتماعی سنجیده رفتار می‌کرد و در انتخاب همسر معیار را بر فضیلت اخلاقی گذاشت، نه صرفاً ثروت یا نفوذ قبیله‌ای. این مجموعه رفتارها، تصویری از شخصیت منسجم و مستقل او ساخت و اعتماد عمومی را نسبت به او افزایش داد.

بنابراین، پاکدامنی در اینجا صرفاً یک فضیلت فردی و درونی نیست؛ بلکه به یک سرمایه اجتماعی تبدیل می‌شود. اعتماد، بزرگ‌ترین پشتوانه قدرت اجتماعی است. کسی که در گفتار و رفتار مرزهای اخلاقی را رعایت می‌کند، در چشم جامعه «قابل اتکا» می‌شود. همین اتکاپذیری است که به او امکان اثرگذاری می‌دهد. خدیجه(س) نه تنها تاجر موفقی بود، بلکه اعتبار اخلاقی‌اش باعث می‌شد سرمایه‌اش در شبکه‌ای گسترده به گردش درآید. به بیان دیگر، عفّت او مانع فعالیت اجتماعی‌اش نشد؛ بلکه ضامن اعتبار آن شد.

در اینجا می‌توان نسبت عفّت و قدرت اجتماعی را دقیق‌تر تحلیل کرد. در نگاه سطحی، گاهی عفّت به معنای محدودیت و کاهش حضور اجتماعی فهم می‌شود. اما در منطق دینی، عفّت نوعی «خودمهاری آگاهانه» است؛ یعنی انسان بر امیال، هیجانات و فشارهای بیرونی مسلط باشد و تصمیم‌هایش را بر اساس معیارهای عقلانی و اخلاقی بگیرد. این تسلط درونی، شکل عمیق‌تری از قدرت است. فردی که اسیر میل‌های گذرا یا نگاه دیگران نیست، می‌تواند انتخاب‌های بزرگ و مسئولانه انجام دهد. از این منظر، عفّت نه تنها قدرت را تضعیف نمی‌کند، بلکه آن را جهت‌دهی و پایدار می‌کند.

زندگی خدیجه(س) نمونه‌ای روشن از این معناست. او در انتخاب همسر، معیارش صداقت و امانت بود؛ ویژگی‌هایی که بعدها در شخصیت پیامبر اکرم(ص) به اوج رسید. او می‌توانست با یکی از اشراف ثروتمند قریش ازدواج کند و جایگاه مادی خود را تثبیت نماید، اما انتخاب او بر اساس تشخیص اخلاقی بود. این انتخاب، نشان‌دهنده استقلال فکری و شجاعت اجتماعی اوست. استقلال در انتخاب، یکی از شاخص‌های قدرت است؛ و این استقلال، ریشه در همان عفّت و خودمهاری داشت.

پس از بعثت نیز، قدرت خدیجه(س) به شکل دیگری آشکار شد. او سرمایه خود را در مسیر دعوت پیامبر(ص) قرار داد و در سخت‌ترین سال‌ها، پشتوانه اقتصادی و روحی نهضت نوپای اسلامی شد. این تصمیم، صرفاً یک حمایت عاطفی نبود؛ یک انتخاب راهبردی بود که آینده تاریخ را تحت تأثیر قرار داد. قدرت اجتماعی در نگاه اسلامی، تنها به حضور ظاهری یا نفوذ سیاسی محدود نمی‌شود؛ بلکه توانایی جهت‌دهی به منابع و امکانات در مسیر یک آرمان الهی نیز نوعی قدرت است. خدیجه(س) این قدرت را در بالاترین سطح نشان داد.

از این تحلیل می‌توان به تصویر زن قدرتمند در نگاه اسلامی رسید. زن قدرتمند، زنی نیست که برای دیده‌شدن، مرزهای اخلاقی را کنار بگذارد؛ و نیز زنی نیست که از صحنه اجتماع حذف شود. او هویتی مستقل دارد، معیارهای اخلاقی را آگاهانه برمی‌گزیند و در عین حضور فعال اجتماعی، کرامت خود را حفظ می‌کند. در این چارچوب، عفّت به معنای انزوا نیست؛ بلکه به معنای «حفظ مرکز ثقل شخصیت» است. چنین زنی می‌تواند در اقتصاد، فرهنگ و خانواده نقش‌آفرین باشد، بی‌آنکه هویت خود را در نگاه دیگران حل کند.

این الگو بعدها در وجود حضرت فاطمه نیز تداوم یافت؛ حضوری اجتماعی همراه با صیانت از کرامت و مرزبندی اخلاقی. بنابراین، در سنت اسلامی، عفّت و قدرت در تقابل با یکدیگر قرار ندارند، بلکه مکمل هم‌اند. عفّت، جهت و معنا به قدرت می‌دهد و قدرت، امکان تحقق عملی ارزش‌های اخلاقی را فراهم می‌کند.

در نهایت، شهرت حضرت خدیجه(س) به پاکدامنی، نتیجه انفعال یا سکوت نبود؛ حاصل شخصیت منسجم و انتخاب‌های آگاهانه او بود. او نشان داد که می‌توان در متن جامعه حضور داشت، ثروت و نفوذ داشت، تصمیم‌های بزرگ گرفت و در عین حال، مرزهای اخلاقی را حفظ کرد.

اگر بخواهیم نسبت عفّت و قدرت را در یک جمله خلاصه کنیم، می‌توان گفت: عفّت، قدرت را از هیجان و خودنمایی جدا می‌کند و آن را به مسئولیت و اثرگذاری پایدار پیوند می‌زند. چنین الگویی، تصویری متوازن و انسانی از زن قدرتمند ارائه می‌دهد؛ تصویری که هم ریشه در ایمان دارد و هم در واقعیت اجتماعی قابل تحقق است.
خانم زینب احمدی فعال فرهنگی ورسانه